
Kaarten van Oceanië en het Caribisch gebied, geprojecteerd over de afbeelding van een jongere die kijkt naar een storm die aan de horizon opsteekt. De uitgelichte afbeelding is gemaakt door Janine Mendes-Franco met behulp van Canva Pro-elementen..
Door Adele Roeder, Orit Novak, Chelsea Adams en Zahiris P. Francisco
Dit artikel werd oorspronkelijk op 10 mei 2026 gepubliceerd door Future Forward Australia . Een bewerkte versie wordt hier met toestemming gepubliceerd.
Jongeren zijn bekend met de gevolgen van klimaatverandering. Alleen al in Australië hebben de catastrofale bosbranden van de ‘Black Summer ‘ (2019–2020), de recordoverstromingen in het noorden van het land in 2026 en, meest recentelijk, de zware tropische cycloon Narelle – die drie staten zwaar trof – hun sporen nagelaten.
Het bestaan van de Australische boeren wordt ernstig bedreigd door langdurige droogte en een groeiend aantal daklozen, van wie meer dan 23 procent jonger is dan 25 jaar. Voor de inheemse bevolking van Australië – die al millennia lang optreedt als hoeder van het milieu – wordt hun kennis, leiderschap en diepe culturele verbondenheid met het land ondermijnd door praktijken zoals de ontheiliging van heilige ceremoniële plekken door de winningsindustrie.
Nieuwskoppen worden vaak naast elkaar geplaatst, waardoor deze kwesties worden uitgelicht en tegelijkertijd een duurzame toekomst wordt gepolitiseerd in het licht van de afhankelijkheid van Australië van steenkool, ijzererts en aardgas. Terwijl het Great Barrier Reef verbleekt en Australische scholieren spijbelen om te staken voor het klimaat, wordt de klimaatagenda gesmoord door politieke partijen wier prioriteiten worden beïnvloed door lobbyisten van de mijnbouwmagnaat.
Toch hebben jongeren in de grote steden van Australië het voorrecht om relatief beschermd te zijn tegen de ergste gevolgen van de klimaatverandering. Daarentegen ervaren kleine eilandstaten in ontwikkeling (SIDS) in Oceanië en het Caribisch gebied de klimaatcrisis nu al als een dagelijkse realiteit, hoewel ze verantwoordelijk zijn voor minder dan één procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.
Hoe de klimaatcrisis eruitziet in kleine eilandstaten in ontwikkeling (SIDS)
Hoewel statistieken ons helpen om de omvang van de klimaatcrisis in kleine eilandstaten in ontwikkeling (SIDS) te begrijpen, geven ze vaak geen beeld van hoe die realiteit er daadwerkelijk uitziet. John Whippy, een gemeenschapsleider en klimaatactivist uit Suva (Fiji), schetst een ander beeld – een beeld dat verder gaat dan prognoses en de dagelijkse praktijk laat zien. Voor kustgemeenschappen en laaggelegen gebieden vormt de klimaatverandering een directe bedreiging. Door de stijgende zeespiegel dringt het water regelmatig woningen binnen, waardoor gezinnen voortdurend hun leefomstandigheden moeten aanpassen. “Als het water binnenkomt,” legt hij uit, “moeten mensen alles verplaatsen: spullen hoger zetten en proberen te beschermen wat ze kunnen.”
Voor velen is verhuizen geen haalbare optie. In plaats daarvan passen gemeenschappen zich aan op hun huidige locatie. Huizen worden herbouwd op hogere fundamenten, waarbij gebruik wordt gemaakt van verhoogde houten constructies in een poging boven het stijgende waterpeil te blijven. Deze maatregelen zijn praktisch en noodzakelijk, maar ook tijdelijk en ingegeven door beperkte middelen in plaats van door langetermijnzekerheid.
Even duidelijk is dat de uitdaging zowel ecologisch als sociaal van aard is. Ondanks de weinige externe steun – of die nu afkomstig is van overheden, internationale organisaties of beperkte lokale interventies – aarzelen veel gemeenschappen om hulp te zoeken. Gevoelens van schaamte, de vrees om in de openbaarheid te treden of angst om in de belangstelling van buitenstaanders komen te staan, kunnen barrières vormen voor het verkrijgen van hulp. Hierdoor zijn gemeenschappen vaak op hun eigen middelen aangewezen om het hoofd te bieden aan de situatie.
‘Onvolledige actie’
Wanneer er sprake is van externe interventies, zijn deze niet altijd duurzaam. Voorbeelden hiervan zijn ontwikkelingsprojecten die goed van start gingen maar nooit werden voltooid, infrastructuur die onafgemaakt bleef, wegen die slechts gedeeltelijk werden aangelegd , en afwateringssystemen waarmee werd begonnen maar die vervolgens werden verlaten. In dergelijke gevallen gaat het niet louter om ineffectieve hulp, maar om de gevolgen van onvoltooid werk. “Als het niet af is,” voegt Whippy eraan toe, “blijft het water komen. Het probleem blijft gewoon bestaan.”
Deze hiaten wijzen op een breder probleem binnen de inspanningen om de klimaatcrisis aan te pakken: een gebrek aan continuïteit en verantwoordingsplicht. Bij projecten die wel worden opgestart maar niet voltooid worden, komt de verantwoordelijkheid vaak bij de gemeenschap te liggen – zonder dat deze over de middelen beschikt om het werk af te ronden. Dit roept kritische vragen op over de manier waarop klimaatoplossingen worden ontworpen, uitgevoerd en geëvalueerd.
Vanuit het perspectief van degenen die de gevolgen ondervinden, is er behoefte aan meer toezicht – niet alleen op de financiering, maar ook om te waarborgen dat initiatieven daadwerkelijk worden uitgevoerd en echt van nut zijn – aangezien er binnen gemeenschappen een grote bereidheid bestaat om bij te dragen. “Als mensen eerst met de gemeenschap komen praten,” merkt Whippy op, “helpt iedereen mee.” Samenwerking, in plaats van het opleggen van maatregelen, blijkt een kernprincipe te zijn. Wanneer gemeenschappen worden betrokken bij besluitvormingsprocessen en wanneer oplossingen worden besproken, begrepen en lokaal relevant zijn, ontstaan samenwerking en participatie vanzelf.
Zahiris Priscila Francisco Martínez, een klimaatactiviste en journaliste uit Santo Domingo, ziet een soortgelijke situatie zich voltrekken in het hele Caribisch gebied. “Het is hartverscheurend om te zien hoe elk orkaanseizoen heviger wordt,” zegt ze bedroefd. “Door het gebrek aan krachtig en consistent klimaatbeleid verliezen gezinnen elk jaar dierbaren, hun huis en hun volledige levensonderhoud als gevolg van klimaatgerelateerde rampen. Bij hevige regenval kunnen kinderen niet naar school en volwassenen niet naar hun werk, en ziet de overheid zich vaak genoodzaakt de nationale noodtoestand uit te roepen.”
Lees meer: SIDS landen worstelen met de klimaatcrisis
De Dominicaanse Republiek blijft, net als veel kleine eilandstaten in ontwikkeling (SIDS), zeer kwetsbaar voor klimaatextremen. Stijgende temperaturen en opwarmend oceaanwater versterken stormen boven de Atlantische Oceaan, waardoor zowel de neerslaghoeveelheid als de kracht van orkanen toeneemt tegen de tijd dat ze de Caribische archipel bereiken. Uit recente wetenschappelijke analyses blijkt dat klimaatverandering orkanen in de regio verwoestender maakt, met krachtigere winden, zwaardere regenval en een snellere intensivering.
Voor kustgemeenschappen en gemeenschappen met lage inkomens in de Dominicaanse Republiek zijn deze gevolgen bijzonder verwoestend. Overstromingen treffen herhaaldelijk gezinnen die in de buurt van rivieren, informele nederzettingen en kwetsbare kustgebieden wonen, en velen van hen beschikken niet over de middelen om veilig te verhuizen of hun huizen opnieuw op te bouwen. Studies naar Caribische kleine eilandstaten waarschuwen dat de stijgende zeespiegel, de sterkere tropische cyclonen en de steeds grilliger wordende regenvalpatronen een enorme druk uitoefenen op de toch al fragiele infrastructuur, voedselvoorziening en de volksgezondheidszorg.
‘Als het water opkomt, kunnen mensen van de ene op de andere dag werkelijk alles verliezen.’
“Er valt nog zoveel meer te doen,” voegt Francisco Martínez toe. “We hebben behoefte aan krachtiger preventiebeleid, veerkrachtige infrastructuur en meer opvanglocaties voor gezinnen in risicogebieden. Hier, net als op Fiji, kunnen mensen van de ene op de andere dag werkelijk alles verliezen wanneer het water opkomt.”
Francisco Martínez wijst op het toenemende aantal tragedies als gevolg van overstromingen en instortende infrastructuur in de regio, waarbij kinderen en kwetsbare gezinnen vaak het zwaarst worden getroffen. “Voor veel mensen wordt zelfs binnenblijven tijdens extreem weer gevaarlijk. Het voelt alsof ze gevangen zitten tussen twee onmogelijke keuzes.”
Volgens UNICEF, is het aantal mensen dat binnen de eigen landsgrenzen ontheemd is geraakt door stormen en overstromingen in Caribische kleine eilandstaten in ontwikkeling (SIDS), de afgelopen jaren verzesvoudigd, waarbij kinderen en jongeren tot de zwaarst getroffen groepen behoren. Tegelijkertijd bevestigen onderzoekers dat meer dan 65 procent van de bevolking in deze staten in laaggelegen kustgebieden woont; hierdoor lopen hele gemeenschappen een steeds groter risico op de gevolgen van zeespiegelstijging, stormvloeden, ziekte-uitbraken, voedselonzekerheid en gedwongen ontheemding.
“We hebben al tragische gevallen gezien waarbij kinderen om het leven zijn gekomen en het instorten van infrastructuur mensen op straat heeft gedood,” zegt Francisco Martínez. “Voor gezinnen in kwetsbare gebieden kan zelfs binnenblijven tijdens extreem weer gevaarlijk zijn. Het voelt alsof je gevangen zit tussen twee onmogelijke keuzes.”
Naast fysieke verwoesting zorgt klimaatverandering ook voor een toenemende emotionele last voor jongeren in het Caribisch gebied. Jongeren in de hele regio kampen in toenemende mate met klimaatangst, vrees, onzekerheid en ecologisch verdriet, nu ze zien hoe herhaaldelijke rampen hun gemeenschappen en toekomst treffen. Voor veel Caribische jonge activisten, journalisten en gemeenschapsleiders is de strijd voor het klimaat daarom niet langer slechts een milieukwestie, maar een strijd om overleving, waardigheid en rechtvaardigheid.
Twee kanten van ‘vrijwilligerstoerisme’
Het hoofd bieden aan uitdagingen van deze omvang vereist meer dan kortetermijninterventies of symbolische inclusie. De kloof in de perceptie van de klimaatcrisis komt duidelijk naar voren in de opkomst van ‘voluntourism': een fenomeen waarbij ongeschoolde vrijwilligers uit welvarende landen klimaatproblemen in het Mondiale Zuiden ogenschijnlijk kunnen ‘oplossen’ zonder overleg met de lokale gemeenschap, en daarmee inherent neokoloniale denkbeelden in de hand werken.
Bij ‘voluntourism’ (vrijwilligerstoerisme) worden reizen en vrijwilligerswerk gecombineerd. Hoewel dit in bepaalde opzichten nuttig kan zijn, komt het er vaak op neer dat duurzame, op de lokale gemeenschap afgestemde veranderingen, ter plaatse wordt vervangen door kortstondige activiteiten die vooral een goed gevoel geven. Bovendien duren de meeste programma's slechts kort – maximaal drie weken – en dat is bij lange na niet genoeg om de uitstoot van de reis van de deelnemers te compenseren.
Gezien het feit dat naar schatting jaarlijks 10 miljoen mensen deelnemen aan vrijwilligerstoerisme, is het duidelijk dat mensen graag gemeenschappen buiten hun eigen omgeving willen helpen. Veel organisaties in deze sector vergroten echter de klimaatkloof door duurzame ontwikkeling in de betreffende gemeenschappen te belemmeren: ze verdringen lokale arbeidskrachten, sluiten de lokale bevolking uit bij besluitvorming en tonen een gebrek aan culturele sensitiviteit. Daarnaast stellen ze deze gemeenschappen bloot aan bijkomende problemen, zoals risico's voor de veiligheid van kinderen en een zware belasting van de infrastructuur.
Duurzame oplossingen
Deze situatie onderstreept eens te meer het belang van het prioriteren van lokaal onderbouwde en lokaal geleide oplossingen, en van luisteren in plaats van aannemen welke steun kwetsbare landen daadwerkelijk nodig hebben van landen met een hoog inkomen.
Samenwerkingsverbanden van jongeren, zoals de Oceania Caribbean Climate Alliance (OCCA), bieden een rechtvaardigere en duurzamere oplossing. Dergelijke groepen laten zien hoe jongeren uit verschillende regio's – elk met hun eigen ervaringen met de klimaatcrisis – beleid kunnen beïnvloeden vanuit lokale perspectieven en kunnen aandringen op rechtvaardige klimaatactie.
Als samenwerkingsproject tussen de Global Shapers-hubs van Brisbane en Castries organiseert OCCA in december 2027 een klimaatconferentie voor jongeren in Saint Lucia, na het verplaatsten van het evenement in 2026. Tijdens deze conferentie worden jonge leiders uit alle landen van Oceanië en het Caribisch gebied gefaciliteerd bij het volgen van een workshop van tweeënhalve dag over het opschalen van klimaatprojecten van lokaal naar interregionaal niveau; dit traject mondt uit in een klimaatverklaring van jongeren, gericht op besluitvormers in beide regio's.
In juli organiseerde OCCA in Den Haag ook een North–South Ocean Dialogue’, waarbij jonge leiders uit de regio's van de Stille Oceaan en het Caribisch gebied met elkaar in contact werden gebracht. Deze jonge leiders stimuleren lokale acties vanuit een mondiaal perspectief en ondersteunen hun leeftijdsgenoten uit andere regio's om verandering teweeg te brengen door middel van gedeelde middelen, kennis en gemeenschapsvorming.
Het Caribisch gebied en Oceanië bevinden zich in de frontlinie van de klimaatverandering, maar zijn ook de thuisbasis van jongeren die met helderheid en moed al vormgeven aan oplossingen. Voor hen draait het er niet om even in te stappen en onveranderd weer te vertrekken, maar om zich in te zetten met zorg, nederigheid en een langetermijnengagement.
Als het doel een rechtvaardigere klimaattoekomst is, dan is de manier waarop we ons opstellen net zo belangrijk als wat we doen: impact betekent lokaal leiderschapskracht ondersteunen, niet overschaduwen.






