Een poster voor een populaire Chinese dramaserie, ‘Be Yourself’ (機智的上半場 2023), waarin vier onafhankelijke vrouwen die in hedendaags China opgroeien de hoofdrol spelen. Afbeelding afkomstig uit het officiële Weibo-account van de serie. Gebruikt onder de fair use-bepaling.

Grace nam de telefoon op om 10.30 ‘s avonds, Beijingtijd, na nog een 12-uurse werkdag.

“Ik kan verder op niemand rekenen,” zei ze tegen me.

Haar woorden zouden rechtstreeks uit “Be Yourself” kunnen komen, een populaire Chinese dramaserie over vier jonge vrouwen die op hun eigen manier door hun werk, relaties, en volwassen leven navigeren. In recente jaren zijn verhalen over onafhankelijke vrouwen steeds prominenter geworden in Chinese populaire cultuur, wat resoneert met een generatie vrouwen wiens levens vormgegeven zijn door bredere toegang tot onderwijs, professionele kansen, en mobiliteit.

Een week later zat Scarlett warme fruitthee te drinken in een lounge in Manhattan. Nadat ze een baan in financiën in Hong Kong heeft achtergelaten om een masteropleiding in New York na te streven beschrijft ze onafhankelijkheid anders.

“Ik kan op elk moment weggaan.”

Een andere vrouw die ik interviewde, Iris, zat in Hawaii tijd te doden tot haar nieuwe baan zou beginnen.

Deze drie vrouwen zijn allemaal deel van China's eenkindgeneratie. Ze zijn elk enig kind. Allen zijn ze opgegroeid met intensieve ouderlijke investering en een sterke nadruk op presteren. Alhoewel hun levens er anders uitzien zijn ze verbonden door een gedeelde erfenis: Ze werden opgevoed om zichzelf te zien als de hoofdauteurs van hun eigen levens.

Hun verhalen wijzen naar een tegenstelling in de kern van het demografisch debat in China.

China's terugvallende geboortecijfers worden vaak besproken als een gevolg van economische druk, veranderende houdingen ten opzichte van het huwelijk, en de stijgende kosten van kinderen opvoeden. Maar deze verklaringen zien een diepere transformatie over het hoofd. De vrouwen waarvan China hoopt dat ze eerder zullen trouwen en meer kinderen gaan hebben zijn dezelfde vrouwen die ze decennialang hebben aangemoedigd om onderwijs, prestaties, mobiliteit, en onafhankelijkheid na te streven — wat hen veel bredere levensopties biedt dan traditionele verwachtingen.

Nergens is die tegenstelling duidelijker dan onder China’s enige dochters.

Decennialang heeft China's moderniseringsproject gerekend op kansen vergroten. In stedelijke gezinnen die zijn vormgegeven door de eenkindpolitiek (1979-2015), waarin vele Chinese gezinnen slechts één kind mochten hebben, werden dochters de focus van uitzonderlijke ouderlijke investering. Ouders stopten hun middelen in onderwijs, buitenschoolse training, en academisch succes. Velen moedigden hun dochters aan om levens na te streven die groter waren dan die van vorige generaties vrouwen.

Naar gebruikelijke maatstaven is dit project een succes geweest.

Meer dan de helft van universiteitsstudenten in China is vrouw, en vrouwen zijn in ongekende aantallen eliteberoepsgroepen ingestapt. Jarenlang werd deze transformatie gevierd als bewijs van sociale vooruitgang.

Maar dit succes heeft ook gezorgd voor een onverwacht dilemma.

Diezelfde kwaliteiten die ooit als kwaliteiten werden gekweekt— ambitie, onderwijs, onafhankelijkheid, en mobiliteit — worden steeds vaker besproken als obstakels naar huwelijk en zwangerschap. Het taalgebruik rond de vrouwelijkheid is verschoven. Vrouwen worden steeds minder beoordeeld als studenten, professionals, of individuen en steeds vaker als demografische actoren waarvan verwacht wordt dat ze een vruchtbaarheidscrisis moeten oplossen.

De vrouwen waarmee ik sprak beschreven hun keuzes zelden in ideologische termen. Ze hebben het dan over autonomie, betekenisvol werk, en de weigering om het leven helemaal in te richten rond externe verwachtingen.

In hun verslagen neemt onafhankelijkheid verschillende vormen aan: voor Grace is overleving vormgegeven door haar werkdruk; voor Scarlett stemt veiligheid uit financiële flexibiliteit; voor Iris geven mobiliteit en gebrek aan zekerheid haar een doel.

Het verhaal van Iris helpt verklaren waar deze verwachting van zelfsturing vandaan komt.

Haar kindertijd zat vol pianolessen, zwemles, en verrijkingsprogramma's die ontworpen zijn om haar toekomstkansen te vergroten. Jaren later begon ze die investeringen anders te zien. Haar moeder had niet enkel voor vaardigheden betaald. Ze was aan het investeren in het vermogen om kansen na te streven waar ze ook maar verschenen.

Zoals vele stedelijke ouders tijdens China's periode van snelle economische groei geloofde de moeder van Iris dat een grotere toekomst kon worden gebouwd door planning, opleiding, en inspanning. Een studie in het buitenland, professionele prestaties, en geografische mobiliteit waren geen verre dromen; ze waren doelen waar je naartoe kon werken.

Toen die mogelijkheden echt werden begonnen veel ouders echter te aarzelen. Diezelfde gezinnen die hun dochters aanmoedigden om de wereld te verkennen hoopten vaak dat ze uiteindelijk toch dicht bij huis zouden blijven, volgens een bekend tijdschema zouden trouwen, en zouden helpen om de familie voort te zetten.

Met andere woorden, vele enige dochters volgden de lessen die aan hen geleerd werden. De spanning zit in het feit dat die lessen geleid hebben tot iets wat hun ouders niet hadden voorzien, en wellicht de staat zelf ook niet.

Wat vaak ontbreekt bij discussies over China's dalende geboortecijfers is hoe diep de verwachting van zelfsturing is geïnternaliseerd. Onderwijs heeft niet alleen kansen vergroot; het verbreedde ook het spectrum van denkbare levens, wat het huwelijk en moederschap verplaatst van de veronderstelde eindpunten naar keuzes die vrouwen voor zichzelf kunnen overwegen. Naarmate vrouwen grotere opleidings-, economische- en sociale onafhankelijkheid bemachtigen kan moederschap minder een verwachte obligatie worden en meer een kwestie van individuele keuze en reproductieve rechten. Recent onderzoek door de Universiteit van Hongkong over de houding van Chinese vrouwen ten opzichte van het huwelijk en zwangerschap toont evenzo aan dat er een bredere verschuiving plaatsvindt waarin het huwelijk niet langer wordt gezien als een vereiste voor een vrouw om een gezin te stichten.

Decennialang leek een impliciete afspraak mogelijk: dochters zouden ongekende investeringen en mogelijkheden krijgen, en daarna zouden het huwelijk en zorgverlening uiteindelijk volgen.

Maar de eerste helft van die afspraak heeft vrouwen diepgaander veranderd dan velen hadden voorzien.

De vrouwen die ik geïnterviewd heb wijzen het huwelijk of moederschap niet af. De meesten stellen zich die mogelijkheden nog steeds voor. Waar ze weerstand tegen bieden is de aanname dat die uitkomsten automatisch voorrang zouden moeten hebben op iedere andere aspiratie.

China's enige dochters wezen de toekomst die ze werden aangeboden niet af.

Ze zijn juist erin gestapt.

De vruchtbaarheidscrisis van het land is wellicht één van de duidelijkste tekenen dat ze daarin zijn geslaagd.