Afbeelding door Global Voices met Canva Pro.

Dit verhaal is deel van Undertones, de nieuwsbrief en columns van Global Voices’ Civic Media Observatory. Abonneer hier op Undertones. Deze post maakt uit deel uit van Global Voices’ juni 2026 Spotlightserie, “Genderdiversiteit.” Deze serie biedt inzicht in genderdiversiteit en hoe het wereldwijd behandeld, beschermd en behouden wordt. Je kan deze berichtgeving steunen door hier te doneren.

Tussen 3 en 6 juni 2026 organiseerde het Ghanese parlement in Accra het vierde African Inter-Parliamentary Conference on Family, Sovereignty and Values plaats. Hier komen vertegenwoordigers en wetgevers uit 20 landen samen om traditionele waarden te verdedigen, nationale soevereiniteit te versterken en de, door de deelnemers gebruikte term, buitenlandse ideologische druk te beperken. In de afgelopen jaren vonden deze vergaderingen plaats in Uganda, georganiseerd door het Parlement van Uganda en de president.

De conferentie heeft één missie: “Alle vormen van modern kolonialisme en ideologische oplegging op het continent te beperken.” In de samenkomst van 2025 waarschuwde de Oegandese first lady, tevens ook de minister van Onderwijs en Sport, Janet Kataaha Museveni, dat er “Maar al te vaak wordt hulp niet zonder een prijs aangeboden,” waarbij ze dit in verband brengt met wat zij omschrijft als voorwaarden die de Afrikaanse samenlevingen dreigen te hervormen volgens buitenlandse normen, waardoor de waarden en soevereiniteit van de regio in het gedrang komen.

Toen tijdens de samenkomst in 2026 unaniem het African Charter on the Protection of the Family, Sovereignty, and Religious and Cultural Values werd aangenomen, was dit volgens het Parlement van Ghana een écht hoogtepunt. Wetgevers die deelnamen aan het evenement pleiten er nu voor dat de Afrikaanse Unie het document bekrachtigt voor de samenkomst die in februari 2027 zal plaatsvinden.

Hun kijk op het verhaal: ‘Genderideologie’ wordt opgelegd door het Westen en moet gestopt worden 

Artikel 1 van het African Charter on the Protection of the Family, Sovereignty, and Religious and Cultural Values definieert enkele legale, sociale, morele en politieke sleutelconcepten. In betrekking tot “genderideologie” hanteert het charter de volgende definitie:

“Genderideologie” verwijst naar het geheel van opvattingen en theorieën die het concept van gender scheiden van biologische sekse. Genderidentiteit is iets wat een persoon zichzelf kan toe-eigenen en is dus subjectief. Het gaat om een spectrum van man, vrouw, geen van beide of ergens daartussen. Genderideologie vervaagt het onderscheid tussen man en vrouw waarbij gender een sociaal begrip is dat niet-vaststaand is, maar ook kan veranderen in tegenstelling tot een biologische werkelijkheid. Genderideologie vormt de basis van een activistische beweging waarbij sekse, gender en genderrollen de Afrikaanse cultuur, de religieuze waarden en de Afrikaanse gezinnen zelf ondermijnt. Daarenboven is genderideologie iets wat het vaakst overgedragen wordt door internationale en regionale beleidsinstrumenten alsook door seksuele opvoeding of algemene jeugdinitiatieven zowel binnen als buiten ouderlijke en lokale toestemming. Activisten van deze genderideologie moedigen wetten, regelgeving, beleid, programma's, onderwijscurricula, medische diensten en een sociaal raamwerk aan die meerdere genders aanmoedigen dan enkel de man-vrouwonderscheiding die erkend wordt door Afrikaanse culturen, religies en rechtssystemen.Bij kinderen, kan het aanhangen van genderideologie leiden tot verwarring over hun eigen gender. Ook nadelige medische ingrepen kunnen hieruit voortvloeien die mogelijk leiden tot toekomstige onvruchtbaarheid bij desbetreffende kinderen. Het gaat hierbij om medische ingrepen zoals het toedienen van gevaarlijke puberteitsremmers, gevaarlijke cross-seksehormonen, borstverwijdering en operaties met genitale mutilatie.

In enkele secties van het charter wordt buitenlandse invloed benoemd als de grootste bedreiging voor het behoud van Afrikaanse Religieuze en Culturele Waarden. In Artikel 5 wordt zelfs beargumenteerd dat Afrikaanse landen moeten vermijden dat ze genderideologie of andere concepten rond seksualiteit of genderrechten opleggen of implementeren die niet stroken met de Afrikaanse culturele waarden, tradities en Afrikaanse interpretatie van fundamentele mensenrechten die lange tijd geleden zijn vastgelegd in verdragen.

Dit perspectief kent ook aanhang buiten het charter en de African Inter-Parliamentary Conference on Family, Sovereignty and Values. In een Instagrampost van Africa is Powerful, een account dat “viraal en relevant Afrikaans nieuws” deelt op verscheidene socialemediaplatformen, wordt de recente bestraffing van homoseksuele relaties in Niger geprezen. De caption van de post prijst hoe “het nieuwe Nigerees Strafrecht homoseksuele relaties en ‘handelingen tegen de natuur’ onderdrukken.” Tegelijkertijd meent het de “traditionele Afrikaanse waarden en familiestructuren te beschermen tegen ideologieën die door het buitenland worden opgelegd.”

Schermafbeelding van de Instagrampost van Africa is Powerfuk Africa is Powerful. Fair use.

Context waarin het verhaal zich afspeelt

Het African Charter on the Protection of the Family, Sovereignty, and Religious and Cultural Values wordt door verdedigers van mensenrechten bekritiseerd. Het Initiatief van Strategische Geschillen in Afrika (ISLA) publiceerde een gedetailleerd rapport waarbij ieder artikel in dit charter werd geanalyseerd. Dit rapport beargumenteert dat, als het in zijn huidge vorm geïmplementeerd wordt, het charter een grote achteruitgang zal betekenen in Afrikaanse wetgeving rond mensenrechten.Het zou mogelijk een afzwakking betekenen van de bestaande beschermingsmaatregelen in het kader van belangrijke verdragen, zoals het Afrikaanse Charter rond Mensenrechten, het Maputoprotocol en het Afrikaanse Charter rond Rechten en Welbevinden van Kinderen.

Tijdens de vierde Afrikaanse Interparlementaire Conferentie rond Familie, Soevereiniteit en Waarden waren er Zuid-Afrikaanse vertegenwoordigers die het charter verwierpen. Zij onderbouwden hun beslissing door inconsistentie met hun grondwet. Mozambique onthield zich door aan te halen dat er logistieke uitdagingen waren bij de implementatie ervan.

De samenkomst in 2026 vond een week na Afrika's meest beperkende anti-LGBTQ+-wetsvoorstel van het Parlement van Ghana plaats. Als de wetgeving wordt uitgevaardigd zullen mensen die zich identificeren als lesbiennes, homo's, biseksuelen, transgenders of queers strafbaar zijn met gevangenisstraffen die tot drie jaar kunnen oplopen. Daarnaast is het promoten van LGBTQ+-identiteiten en andere activiteiten ook strafbaar.

De jaarlijkse Afrikaanse Interparlementaire Conferentie rond Familie, Soevereiniteit en Waarden die in 2023 begon, in verbinding staan met de Amerikaanse organisatie Family Watch International geleid door Sharon Slater. Zij was betrokken bij training van Afrikaanse politici over hoe ze tegen seksuele opvoeding en LGBTQ+-rechten moesten campagne voeren. De organisatie ontkent enig direct contact met de conferentie en meent dat dat de nieuwe rapporten over hun werking vals zijn. De organisatie zegt nooit betrokken te zijn geweest bij het promoten van anti-LGBTQ+-regulatie. (De kopij van deze charter waarnaar in deze post verwezen wordt, komt van de officiele website van Family Watch.) Family Watch International legt uit dat de organisatie sinds begin jaren 2000 in Uganda meewerkt aan programma's rond abstinentiegerichte HIV-preventie en zorg voor weeskinderen. Later focuste ze zich op het tegengaan van “Relationele Seksuele Vorming” (RSV) waarvan de organisatie beweert dat het gevaarlijk en schadelijk is voor kinderen. Over Henk Jan van Schothorst, van Christian Council International in Nederland, wordt ook gezegd dat hij een van de grote promotors is van de conferentie en de maker van het charter.

Het charter wordt besproken en aangehaald in internationale katholieke media waaronder The Catholic Herald. Dit magazine stelt Afrika voor als een alsmaar toenemend belanghebbend centrum voor wereldwijd katholicisme, gekenmerkt door een sterke kerkelijke invloed en een sterk groeiend aantal gelovigen en geestelijken. Volgens de auteur is dat een zeer positief aspect. Dit artikel haalt aan dat veel Afrikaanse bisschoppen worden gezien als sterk gelieerd aan de traditionele leerschool van het huwelijk en seksualiteit. Dit standpunt wordt regelmatig weergegeven in de terughoudendheid van de regio ten aanzien van hedendaagse kaders voor mensenrechten.

Critici zijn van mening dat queer zijn iets “on-Afrikaans” is dat deels het effect is van de blijvende gevolgen van het koloniale trauma, alsook uit de blijvende invloed van de Joods-christelijke overtuiging. Aileen Waitaaga Kimuhu schrijft voor Democracy in Africa en legt bewijs bloot dat er vóór de Europese kolonisatie meer begrip was voor seksuele expressie en genderidentiteit in Afrikaanse samenlevingen.

Volgens Amnesty International bleef seksuele activiteit tussen personen van hetzelfde geslacht met wederzijdse toestemming illegaal in 31 Afrikaanse landen (2024) hoewel dit indruist tegen de principes en de internationale mensenrechtenstandaarden die de Afrikaanse Unie erkent. Een briefing van de organisatie die dateert uit 2024, kijkt naar 12 landen binnen de regio en rapporteert over escalaties van anti-LGBTQ+-gevoelens en het gebruik van de wet als wapen.

Sommige organisaties zien een nieuwe stroom van anti-LGBTQ+-wetten in Afrika waarvan er slechts 20 relaties van mensen hetzelfde geslacht niet bestraffen. Naast de meest recente regelgeving in Niger en Ghana, heeft de president van Senegal strenge regelgeving rond LGBTQ+-wetgeving goedgekeurd die strengere gevangenisstraffen toepast.

Door uitdagingen wat betreft financiering is onderzoek door Civic Media Observatory op pauze gezet en wordt er gewerkt met minimale capaciteit. Help ons deze inzichten in verhalen in een notedop te blijven brengen, door door te doneren aan Global Voices en neem contact met ons op als je geïnteresseerd bent in het aangaan van een partnerschap met Civic Media Observatory voor het uitvoeren van onderzoek.