Een markt in Somalë. Foto door Jjumba Martin voor Mercy Corps.

Vanaf mei 2026 werd Somalië, een land met meer dan 20 miljoen inwoners, geconfronteerd met een van de ergste voedselcrises in haar geschiedenis. Volgens een recente analyse van 14 mei 2026 door de Integrated Food Security Phase Classification (IPC), lijden zes miljoen mensen onder een extreme hongersnood. De IPC is een wereldwijde innovatieve beweging van meerdere belanghebbenden, met als uitgangspunt om – voor een betere geïnformeerde besluitvorming -,  de voedselzekerheid en voedingsanalyse van producten op een hoger peil te brengen.

Meerdere onderling versterkende oorzaken van de crisis zijn de opeenvolgende ondermaatse regenseizoenen, een  veiligheidssituatie waardoor humanitaire hulp en distributie niet op gang kunnen komen, en het VS-conflict in West-Azië, met als gevolg  hogere brandstof- en voedselprijzen.

Verergering van de crisis door klimaatverandering

Somalië, het meest oostelijke land in Afrika, heeft een droog tot gemiddeld droog klimaat. Het land kent vier seizoenen: twee droge seizoenen (Hagaa en Jiilaal) van juli tot september en van december tot maart; de twee regenseizoenen (Gu en Day) zijn van april tot juni en van oktober tot november. Maar de afgelopen jaren veroorzaakte te weinig neerslag tijdens de regenseizoenen in het hele land ecologische en agrarische problemen.

Te weinig neerslag heeft de veestapel uitgedund, minder oogsten opgeleverd en voor opgedroogde watervoorraden gezorgd, waardoor herdersgemeenschappen en boerengezinnen van hun belangrijkste inkomsten- en voedselbronnen werden beroofd.

Volgens Radio France Internationale blijft veeteelt een belangrijke bron van valuta-inkomsten voor het land, ondanks de enorme spanningen.

Gewapende conflicten, veroorzaakt door de ineenstorting van de staat, rivaliteiten tussen clans, de ongebreidelde groei van wapens, corruptie en een toename van gewapende groeperingen, zoals Al-Shabaab, zijn een vaststaand feit in verschillende regio's van het land, en hebben ook bijgedragen aan het stagneren van de aanvoer van voedsel en hulpverlening. Deze omstandigheden vormen daarom een struikelbrok voor mensenrechtenorganisaties en hulpverleningsinstanties, die voor de meest kwetsbaren moeten opkomen.

Volgens de meest recente IPC-analyse lijden zes miljoen Somaliërs onder zeer ernstige, acute hongersnood (IPC fase 3 of hoger), waarvan meer dan 1,9 miljoen in een noodsituatie verkeren (IPC fase 4). Na een bezoek aan Dollow, een stad in het zuiden van de regio Gedo, in het zuidwesten van Somalië, verklaarde uitvoerend bestuurder Catherine Russell:

L’une des images les plus bouleversantes qu’il m’a été donné de voir est celle de rangées de lits où se trouvent des enfants malnutris et des mères anxieuses qui espèrent seulement que leurs enfants survivront. La population est incroyablement résiliente, mais elle a besoin de davantage de soutien au plus vite, d’autant que tous les signaux d’alarme sont au rouge, notamment du fait des répercussions de la guerre au Moyen-Orient.

Rijen bedden met ondervoede kinderen en angstige moeders die hopen dat hun kinderen overleven, is een van de meest hartverscheurende taferelen die ik ooit heb meegemaakt. Hoewel de mensen een enorme veerkracht laten zien, is meer hulp dringend nodig. Alle alarmbellen gaan af, vooral door het conflict in West-Azië.

In het Burhakaba-district van de landinwaarts gelegen Bay-regio in Zuid-Somalië, lijdt een op de drie kinderen onder de vijf jaar aan ondervoeding. Daarom waarschuwen humanitaire hulpverleners, dat de hongersnood in dit gebied officieel in juni een feit kan zijn, zonder enige vorm van grootschalige crisisopvang.

Landelijk wordt verwacht dat in 2026 1,88 miljoen kinderen voor acute ondervoeding moeten worden behandeld. Hoewel al in een vroeg stadium in 2022 gelden werden vrijgemaakt en een officiële hongersnoodverklaring in deze districten is voorkomen, slinken de kansen snel.

Tegenslag door Hormuz: een verre crisis met gevolgen dicht bij huis

De crisis in de Straat van Hormuz, die op 28 februari 2026 uitbrak, had onmiddellijk invloed op de prijzen in Somalië. Voordat het conflict begon, passeerde ongeveer een vijfde van de wereldvoorraad aan ruwe olie de Straat van Hormuz. Als land dat grotendeels afhankelijk is van de import van grondstoffen, is Somalië enorm kwetsbaar voor internationale onderbrekingen in de toeleveringsketen. Deze blokkade belemmert ook de levering van humanitaire hulpgoederen en kunstmest, vertelde Catherine Russell nadrukkelijk.

In maart 2026 schoten de brandstofprijzen in Somalië tot 150 procent omhoog, van USD 0,60 tot USD 1,50 per liter, waardoor de levering van water, voedsel en humanitaire hulpgoederen stagneerde. In de gebieden die het zwaarst door de droogte werden getroffen, steeg de prijs van een jerrycan water van USD 0,06 tot USD 1,50, een stijging van meer dan 2.000 procent in slechts een jaar. In de Mudug-regio (centraal Somalië), stegen de transportkosten ook tot 50 procent, waardoor hele gezinnen zich  geen gezondheidszorg meer konden veroorloven. 

Het land importeert 30 procent van haar kunstmest uit West-Azië. De crisis brak uit tijdens het belangrijkste regenseizoen (GU) in de Hoorn van Afrika, tegelijk met de inkoopprocedure van de landbouwproductiemiddelen. Volgens het Franse nieuwsmedium Le Grand Continent, is de uitwerking op de oogsten in 2026 in Somalië nu grotendeels onomkeerbaar.

Scherpe daling humanitaire financiering

Er is een ernstig tekort aan humanitaire financiering. Volgens Artsen zonder Grenzen (AZG), werd in april 2026 van de benodigde USD 1,42 miljard voor het Somalische interventieplan slechts USD 288 miljoen toegewezen, ongeveer 20 procent van het totaal. Uiteindelijk had een reductie van 75 procent van dit plan direct tot gevolg, dat het aantal belanghebbenden daalde van 6 naar 1,3 miljoen. Sinds begin 2025 moesten hierdoor meer dan 200 gezondheids- en voedingscentra worden gesloten, waardoor 1,7 miljoen mensen van essentiële zorg zijn uitgesloten.

De Somalische vrouw Halima, geciteerd in een MSF-publicatie, vertelde dat ze het  regionale MSF-ondersteunde ziekenhuis van Mudug had bezocht, vanwege de gratis medische hulpverlening. Ze verklaarde:

Je suis venue ici car les services sont gratuits. Sans cela, je n’aurais pas pu obtenir de soins pour mon enfant.

Ik ben hier voor de gratis behandelingen. Anders had ik geen zorg voor mijn kind kunnen krijgen.

Ze verwijst naar de vervoerskosten, die voor haar onbetaalbaar zijn geworden. Ze vervolgt:

C'est devenu beaucoup plus coûteux et difficile qu'avant », déclare-t-elle. « Beaucoup de gens sont désormais contraints de parcourir de longues distances à pied, simplement pour accéder à des soins de santé.

Het vervoer is veel duurder en uitdagender geworden. Voor toegang tot de zorg moeten veel mensen moeten nu lange afstanden afleggen.

Op het hoogtepunt van de veiligheidscrisis moest Mercy Corps, een Amerikaanse humanitaire NGO, die opereert in overgangs- en  instabiele gebieden, de voedseldistributie, het watertransport en de voedselhulp voor ernstig ondervoede kinderen vanwege gebrek aan middelen opschorten. Maar in de kampen voor ontheemden in Mogadishu, de hoofdstad van Somalië, gaat de bevoorrading van goederen gewoon door, zelfs nu de voedseldistributie is gestopt.

Mohamed Abdi, Somalia Country Director voor de Noorse Vluchtelingenraad, heeft een duidelijke mening :

Mohamed Abdi, Somalia Country Director for the Norwegian Refugee Council, makes a clear assessment: 

Les communautés de Burhakaba (dans la région de Bay) sont au bord de la famine en ce moment même et pourraient franchir cette ligne d'ici juin. Seulement 15 % de la réponse humanitaire est financée. Nous regardons cette situation se détériorer en temps réel pendant que les ressources pour l'arrêter ne sont pas là.

Op dit moment staan de Burhakaba-gemeenschappen in de Bay-regio op het punt van een hongersnood, die in juni al kan worden bereikt. Slechts 15 procent van de humanitaire organisaties worden financieel ondersteund. De situatie verslechtert snel, terwijl we niet direct over de middelen beschikken om het probleem op te lossen.

Het post-hulptijdperk bedreigt miljoenen levens

Somalië is een duidelijk voorbeeld van een bredere wereldwijde trend. De internationale humanitaire financiering neemt af, terwijl de hulpvraag toeneemt door de met elkaar verband houdende gevolgen van klimaatverandering en geopolitieke instabiliteit. Daud Jiran, Country Director in Somalië bij Mercy Corps, vat de situatie samen:

La Somalie risque de devenir l'une des premières grandes crises de l'ère “post-aide” : un endroit où les besoins augmentent, la survie devient plus coûteuse, et la réponse se rétrécit.

Somalië dreigt als eerste in het ‘post-hulptijdperk’ een grote crisis mee te gaan maken. Een land waar het levensonderhoud steeds duurder wordt en er minder oplossingen worden aangedragen, op een moment waarop de hulpvragen toenemen.

In 2022 voorkwam de snelle toekenning van financiële middelen het officieel uitroepen van een hongersnood in deze districten. Tegenwoordig roepen mensenrechtenorganisaties ter plekke op tot een soortgelijke actie, zoals meer voedselhulp, toegang tot drinkwater, hulp bij gezondheids- en voedingsproblematiek en voortdurende ondersteuning bij het levensonderhoud van de getroffen gemeenschappen. Er resteren nog slechts enkele weken om tot actie over te gaan, voordat de hongersnood in Burhakaba officieel een feit is.