Boeren oogsten rijst in een rijstveld (paddy) in Kameroen. Screenshot uit de video ‘Rijstkweek in Kameroen’ op het My Agric Pro YouTube-kanaal 

In januari 2023 kwam de Kameroense regering met een beleidsverklaring over een zelfvoorzienende rijstpolitiek, het basisvoedsel van de bevolking. In het noordwesten van het land zijn moed en vastberadenheid vanzelfsprekend om een nationale belofte in te lossen.

In Kameroen is rijst in de steden en op het platteland een vrijwel dagelijks voedingsmiddel, blijkt uit een nationaal marktonderzoek onder meer dan 30 miljoen mensen. In 2023 bedroeg de rijstconsumptie 25 kilo per hoofd van de bevolking, terwijl de geschatte nationale behoefte meer dan 600.000 ton per jaar bedroeg. 

Hoewel de rijstconsumptie aanzienlijk stijgt, kan de nationale productie de vraag bij lange na niet bijhouden. De eerste tien maanden van 2022 importeerde het land meer dan 650.000 ton rijst voor CFA 162,5 miljard (USD 282 miljard), vergeleken met 580.000 ton in 2021.

Zoektocht om de afhankelijkheid van rijst te stoppen

Rijst is goed voor ruim de helft van de buitenlandse graanvoorraad uit vooral India en Thailand. In mei 2023 introduceerde de regering een strategie om zelfvoorzienend te worden inzake de rijstvoorraden, vooral door het opvoeren van de productie met een budget van FCFA 385 miljard (USD 677 miljoen). Met deze ambitieuze doelstelling moet de nationale rijstproductie tegen 2027 worden verdrievoudigd tot 460.000 ton en vervolgens in 2030 tot 750.000 zijn gestegen. Volgens prognoses zou dit volume in Kameroen moeten bijdragen aan een zelfvoorzienende rijstconsumptie van 97 procent.

Toch hebben de rijstboeren, die dagelijks worden geconfronteerd met onbegaanbare wegen, onvoldoende zaadvoorraden en marktverstoringen, gemengde gevoelens over deze ambitieuze doelstellingen. De rijstboeren Felix Mangwa, Ayong Odette en Tanchia Ngwendoline bezitten uitgestrekte rijstvelden. In een interview met Gobal Voices deelden ze hun hoop voor voedselveiligheid in hun land en de uitdagingen om ze te realiseren.

Hervorming als kantelmoment

In de vochtige laaglanden in het noordwesten van Kameroen staat het leven van mensen op het ritme van het regenseizoen van maart/april tot oktober centraal. Voornamelijk gewassen zoals koffie, aardappelen, maïs, bonen, yams, taro, rijst en palmolie zijn – afhankelijk van het seizoen – het hele jaar afwisselend beschikbaar.

Maar sinds de invoering van het beleid inzake de nationale zelfvoorziening van rijst, heeft er een enorme verandering  plaatsgevonden in de manier waarop rijstboeren in de regio hun oogstopbrengsten plannen. Volgens Félix Mangwa heeft rijstteelt inmiddels zijn topprioriteit:

Depuis la mise en place de cette politiquenorme e, la riziculture est devenue l'activité principale de mes journées, avant toute autre tâche agricole. Davantage de membres de ma famille y participent désormais, ce qui allège la charge de travail.

Vanaf de invoering van dit beleid is rijstteelt mijn dagelijkse prioriteit, boven alle andere landbouwactiviteiten. Mijn familie heeft inmiddels de rijstteelt omarmd, waarbij de werkdruk wordt verlicht.

Het enthousiasme voor rijst in de familie is exemplarisch voor een diepere transformatie. Voor jarenlange rijstboerin Ayong Odette betekent dit een bevestiging van haar levenskeuze, aangezien ze al lang voor de regeringsaankondiging rijst verbouwde. Ze vertelde:

La politique a eu un effet positif sur mes activités. Elle m'a encouragée à continuer de miser sur la riziculture comme source de revenus durable.

Dit beleid had een positief effect op mijn werk. Voor mij was het een stimulans om me te blijven inzetten op rijstbouw, als duurzame bron van inkomsten.

Voor rijstboerin Tanchia Ngwendoline heeft het nieuwe beleid vooral gevolgen voor de inkomsten van haar gezin, die bescheiden maar toch duidelijk zijn verbeterd:

Cette politique a amélioré mes revenus, ce qui a contribué à améliorer les conditions de vie de ma famille.

Door dit beleid zijn mijn inkomsten verbeterd, evenals de leefomstandigheden van mijn gezin.

Dagelijkse tekorten en onbegaanbare wegen

Maar achter het enthousiasme vertellen drie rijstboeren over een productiemilieu volop problemen. De uitdagingen zijn  technisch, logistiek en economisch, met een aanzienlijk raakvlak tussen de boerenbedrijven.

Felix Mangwa gaf een gedetailleerd beeld van de knelpunten. De prijzen van rijst zijn te laag om de rijstboeren blijvend te motiveren, de beschikbaarheid van gecertificeerde zaden en tractoren is onvoldoende en het waterbeheer is beneden peil door te weinig goed aangelegde percelen. Maar de toestand van de wegen vindt hij het meest zorgelijk:

En saison des pluies, les routes qui relient nos champs aux marchés deviennent impraticables. Transporter la récolte relève alors du défi. Et quand on finit par trouver une décortiqueuse (machine utilisée pour enlever les enveloppes des grains de riz paddy), la qualité du riz blanc obtenu est souvent médiocre, loin des standards du riz importé.

Tijdens de regenseizoenen zijn de wegen van de rijstvelden naar de markt onbegaanbaar. Het vervoer van de rijstoogst is daarom een uitdaging. En wanneer we uiteindelijke een husker (een machine voor het verwijderen van de rijstvliezen van de ongepelde (paddy) rijst vinden, is de kwaliteit van de witte rijst vaak ondermaats en duidelijk slechter dan van geïmporteerde rijst.

Ayong Odette bracht ook twee fundamentele kwesties ter sprake:

La pénurie d'eau affecte la production. Et il n'existe pratiquement aucun système de commercialisation organisé, ce qui rend très difficile la vente du riz à un prix juste et stable.

De watertekorten hebben ook gevolgen voor de productie van rijst. Daarom is het vrijwel niet mogelijk om de rijst tegen een eerlijke en stabiele prijs te verkopen.

Arbeid is ook een uitdaging. Zonder machines is de productie op handkracht aangewezen. Verliezen van voorraden na de oogst nemen toe door ontoereikende opslagsystemen. Tanchia Ngwendoline vat de uitdagingen samen:

L'accès limité aux intrants agricoles améliorés (engrais ou produits phytosanitaires), une infrastructure médiocre qui entraîne d'importantes pertes après récolte, la dépendance à la main-d'œuvre manuelle et l'état dégradé des routes.

Beperkte toegang tot eersteklas landbouwproducten, zoals meststoffen of fytosanitaire producten, alsmede een aftandse infrastructuur, leidt tot aanzienlijke verliezen na de oogst, afhankelijkheid van handkracht en vreselijk slechte wegen.

Onvoldoende institutionele steun

Sinds de aankondiging van de nieuwe rijstpolitiek ondersteunen samenwerkingsprogramma's en niet-gouvernementele organisaties in de landbouwsector de Kameroense rijstboeren. De Upper Nun Valley Development Authority (UNVDA) levert gecertificeerde zaden aan de rijstboeren in het noordwesten van het land, en het Commodity Value Chain Development Support Project (PADFA II) biedt technische ondersteuning en regelmatige training. Hoewel welkom, toch is deze steun niet genoeg om de genoemde uitdagingen te overwinnen.

Belangrijke vraagstukken betreffende het milieu en water zijn bijvoorbeeld nog steeds relevant. Rijstteelt is waterintensief en in het noordwesten van Kameroen is waterbeheer een dagelijkse uitdaging voor de rijstboeren, tot ver buiten hun percelen. Om de milieuvraagstukken te beheersen, is een preventieve aanpak daarom vereist, zodat – en dat is het allerbelangrijkst – gezonde oogsten kunnen worden gerealiseerd. Félix Mangwa vertelde:

Je commence les cultures tôt afin de réduire les problèmes liés à l'eau. Je participe également aux activités locales d'entretien des ressources en eau organisées par le comité de gestion agricole et la coopérative rizicole. De plus, nous renforçons les berges des champs avec de l’herbe à éléphant afin de prévenir l'érosion.

Om water-gerelateerde problemen te voorkomen, begin ik al vroeg met het telen van rijst. Ik neem ook deel aan activiteiten betreffende de instandhouding van de watervoorzienig, georganiseerd door het landbouwmanagement-comité en de rijstcoöperatie. Om erosie tegen te gaan versterken we de lemen walletjes op het rijstveld met olifantengras.

Tanchia Ngwendoline heeft een meer vooruitziende visie, met de nadruk op klimaatbestendigheid. Ze pleit voor de aanleg van formele irrigatiekanalen en de distributie van resistente rijstvariëteiten, zoals Nerica L56, een interspecifieke hybride rijstvariëteit, die speciaal is ontwikkeld voor de teelt op door regen geïrigeerde rijstvelden in de lagere gebieden.

Hoe kunnen de beloften worden waargemaakt?

Gevraagd naar welke concrete maatregelen hun situatie permanent zou kunnen veranderen, kwamen de drie rijstboeren met dezelfde voorstellen. Felix Mangwa pleit voor het investeren in basisinfrastructuur, zoals de ontwikkeling van nieuwe rijstvelden, de aanvraag van subsidies, de bouw van opslagdepots en het asfalteren van wegen. Hij benadrukte de noodzaak van een formele markt en beschermende minimum prijzen, maar ook het moderniseren van de productiemiddelen.

Ayong Odette richtte zich op marketing. Ze pleit voor meer toegankelijke markten en formele verkoopkanalen, voor een duurzame langere termijn.

Tanchia Ngwendoline vindt dat zelfvoorzienendheid niet kan worden opgelegd, maar moet worden opgebouwd:

Le gouvernement doit prendre des mesures fortes pour réduire les importations de riz et encourager la consommation du riz local. Il faut aussi promouvoir la mécanisation pour améliorer la productivité. Pour moi, la durabilité, c'est garantir de la nourriture en permanence et créer des emplois.

De regering moet drastische maatregelen nemen om de rijstimport te beperken en de lokale rijsconsumptie te stimuleren. Voor een hogere productiviteit moet ook de machinale verwerking van de rijstoogst worden bevorderd. Volgens mij moet duurzaamheid worden gezien als het consequent garanderen van voedselzekerheid en het creëren van banen.

De getuigenissen van deze rijstboeren zijn een overzicht van een voortdurend veranderende rijstindustrie die door de politiek wordt ondersteund, maar al decennia wordt ondermijnd door onderinvesteringen tijdens een plattelandsinfrastructuur.