Een journaliste wordt geÏnterviewd. Foto met dank aan ExileHub.

Exile Hub is partner van Global Voices in Zuid-Oost Azië, ontstaan als reactie op de staatsgreep in 2021 in Myanmar, en richt zich op het ondersteunen van journalisten en verdedigers van mensenrechten. Dit bewerkte artikel is opnieuw gepubliceerd onder een wederzijdse inhoudelijke overeenkomst met Global Voices.

Sommigen vetrokken om te overleven. Anderen bleven als getuige. Samen zorgen ze ervoor dat hun verhaal niet verloren gaat.

Voor journalisten uit Myanmar betekent dit niet langer een keus tussen professie en veiligheid; het is een dagelijkse afweging tussen overleven en verantwoordelijkheidsbesef.

Terwijl op 3 mei 2026 de Internationale Dag van de Persvrijheid werd gevierd, voelt het alsof het begrip ‘persvrijheid’ steeds verder wordt uitgehold. Nadat de politieke crisis in Myanmar is verhevigd, werden journalisten geconfronteerd met arrestaties, controles en de systematische afbraak van onafhankelijke media. Voor velen betekende ballingschap de enige manier om door te gaan met hun journalistieke werk en leven.

En toch besloten anderen te blijven.

Of ze nu verslag doen vanaf de frontlinies of aan de andere kant van de grens: de journalisten uit Myanmar gaan door om de gevoelens en problemen uit hun thuisland duidelijk te benoemen.

Verslaggeving vanuit ballingschap

Het medialandschap in Myanmar is dramatisch onder de druk bezweken. Onafhankelijke nieuwsmedia werden gesloten, vergunningen ingetrokken en journalisten onder een ingrijpende wetgeving  gedetineerd.

Volgens het Comité ter Bescherming van Journalisten (CPJ), staat Myanmar wereldwijd bekend als een leidinggevend land op het gebied van het detineren van journalisten. Ondertussen kwalificeert Verslaggevers Zonder Grenzen (VSF) het land onverminderd als een van de gevaarlijkste omgevingen voor de media. In het land zelf kan het onthullen van de waarheid leiden tot gevangenisstraffen of erger.

Daarom moeten veel journalisten over de grens vluchten, om hun werkzaamheden te hervatten in wisselende, vaak precaire omstandigheden.

“Ik ben nu in veiligheid, maar ik mis mijn thuisland. Elk verhaal kost me meer moeite en ik loop meer risico”, vertelt een journalist tijdens een interview over de stemming.

Ballingschap vraagt om een andere journalistieke benadering. Verslaggevers maken gebruik van ondergrondse netwerken, versleutelde communicatie en verificatie door derden. Afstanden bemoeilijken de toegang tot informatie, waarbij de zorgen om de eigen veiligheid altijd aanwezig zijn.

Veel journalisten kunnen niet in een redactielokaal werken, maar beschikken alleen over een camera, laptop, gemeenschappelijke ruimtes en een onbetrouwbaar internet.

Maar toch gaan ze door met hun werk.

Verslaggeving in het thuisland: Journalistiek aan de frontlinies

Terwijl veel journalisten in ballingschap moeten leven, zijn anderen thuis gebleven.

Htet, een kritische journalist-collega, die vanuit Myanmar verslag doet, zet zijn werk voort in conflictgebieden, waar hij op elk moment en voortdurend risico's loopt.

“Als we hier niet ons journalistieke werk zouden doen, bestaat de kans dat de buitenwereld elke informatie zou worden onthouden.”

Hij werkt onder enorme beperkende omstandigheden. De dreiging van geweld of bombardementen is er altijd. Verslaggeving betekent vaak dat moet worden gekozen tussen ingewikkelde conflictsituaties en gebieden, bewaking en onbetrouwbare communicatienetwerken.

Toch biedt verslaggeving ter plaatse een voordeel ten opzichte van die in ballingschap: directe toegang tot gebeurtenissen die zich voor je oog ontvouwen, contact met de gemeenschap en waarheden registreren die anders nooit zouden worden opgetekend.

Verslaggeving onder hachelijke omstandigheden. Foto met dank aan ExileHub.

De samenhorigheid van journalisten binnen Myanmar en in ballingschap is groot. In het thuisland beschikken ze over informatie uit de eerste hand, maar vaak lopen ze een groot persoonlijk risico. De journalisten in ballingschap zorgen ervoor dat hun verhalen groots en geverifieerd een wereldwijd publiek bereiken.

Mon, journalist in ballingschap, 39 jaar, die vanuit Mae Sot verslag doet, vertelt: “We vertrouwen op elkaar. Zonder dat zouden onze verhalen de wereld niet bereiken. Zonder ons zouden sommige verhalen niet worden opgetekend.”

Samen zorgen ze voor een redactie op verschillende locaties, die aan de andere kant van de grens onder druk, maar met een gedeelde toewijding aan de waarheid, opereert.

Tussen overleven en verantwoordelijkheidsgevoel

De journalisten die ervoor kozen om in Myanmar te blijven werken, en de collega's die werden gedwongen te vertrekken, staan voortdurend voor uitdagingen, ook persoonlijke.

Mon: “Soms voel ik me schuldig omdat ik mij thuisland achter me heb gelaten. Maar als ik met verslaggeving zou stoppen, vraag ik me af wat het zou hebben betekend als we alles waar we voor hebben gevochten, zouden moeten prijsgeven? Ik verliet mijn vaderland en het leven dat ik had opgebouwd. Maar nu geef ik niet meer op.”

Veel mensen worden geconfronteerd met financiële problemen, een onzekere juridische status en vrijwel geen toegang tot langdurige ondersteuning.

Nu journalisten tegenwoordig in hun thuisland het zwijgen wordt opgelegd, laten ze hun stem aan de andere kant van de grens horen.

Via de “Only My Voice Left” campagne door Exile Hub, delen journalisten uit Myanmar en in ballingschap de verhalen  in hun eigen woorden. Door de vaak niet geopenbaarde worstelingen door de media te belichten, zijn deze getuigenissen al een vorm van verzet.

Achter elke krantenkop schuilt een menselijke verhaal over verlies, moed en vastberadenheid om door te gaan, zoals een verdediger van mensenrechter beschrijft: “Zelfs als mij alles wordt afgenomen, zal ik mijn stem altijd laten horen.”

De toekomst blijft onzeker. Veel journalisten weten niet wanneer ze weer naar huis kunnen gaan. Anderen werken door onder omstandigheden die elke dag weer anders zijn. Maar toch blijven ze hun missie trouw.

Op de Internationale Dag van de Persvrijheid 2026 roept ExileHub op tot meer erkenning.

We doen een gezamenlijke oproep om journalisten in ballingschap en in het thuisland in risicovolle omstandigheden blijvende bescherming te bieden.

Omdat journalisten monddood worden gemaakt, blijft de samenleving steeds vaker van informatie verstoken op het gebied van waarheidsvinding, het afleggen van rekenschap en het rechtssysteem.