Een vrouw met handgemaakte tapijten langs een weg bij Cuzco, Peru. Foto door Urbain J. Kinet op Wikimedia Commons. Publiek domein.

Door Grecia Flores Hinostroza

In Peru zijn vrouwenrechten in een merkwaardige paradox beland. Op papier worden we internationaal vertegenwoordigd en verplichten we ons te committeren aan het gelijkheidsbeginsel. Maar in werkelijkheid zien we toch een ander verhaal. Politieke vooruitgang bestaat – naast persistente verontachtzaming – uit het mooier maken van ontoereikende cijfers en statistieken. Deze tegenstrijdigheid wordt niet verdoezeld: het pijnlijke contrast is terug te zien in de cijfers die vol trots worden gepubliceerd.

Volgens de SDG Gender Index bezetten vrouwen in Peru 72,9 procent van de zetels in het nationale parlement, een cijfer dat vooruitgang, openheid en leiderschap suggereert. Maar als we naar de gezondheidszorg kijken, daalt het cijfer drastisch naar 35,5 procent, bijna een halvering. In het Congres hebben vrouwen zitting, maar in de  gezondheidszorg zijn ze niet te vinden.

Als we politiek betrokken zouden zijn, waren onze straten veiliger, de ziekenhuizen toegankelijker, en konden we buiten het stemhokje onze stem laten horen. Maar in Peru en in een groot deel van Latijns-Amerika heeft de politieke vertegenwoordiging de keten van ongelijkheid niet kunnen doorbreken, want die heeft de regerende macht alleen maar proberen te verhullen.

Grafiek door de auteur. Gebruikt met toestemming.

De cijfers vertellen slechts één kant van het verhaal. Het leven van arme vrouwen op het platteland en in inheemse gebieden vertellen iets anders, waar toegang tot basisbehoeften op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheidszorg ver is te zoeken. Waar ziekenhuizen, specialisten en zorgverlening onbereikbaar zijn. De politicoloog Stéphanie Rousseau in haar publicatie “The Politics of Reproductive Health in Peru:  “Hoewel de hervormingen in de gezondheidszorg enig positief resultaat op de reproductieve gezondheid van vrouwen lieten zien, hadden de talrijke beperkingen op het recht van vrouwen om hun eigen reproductieve keuzes te maken, als resultaat dat elke vooruitgang werd dichtgetimmerd.”

De gevolgen zijn duidelijk. In 2020 bedroeg volgens de Wereldgezondheidsorganisatie het aantal moedersterftes in Peru 69 op de 100.000 geboorten, ver boven het gemiddelde van 45 in Latijns-Amerika, en bijna vijfmaal hoger dan in Chili (16) en Uruguay (13). Deze aantallen hebben betrekking op vrouwen die konden worden gered als ze op tijd zorg hadden gekregen, de geboorten veilig waren verlopen en hun wettelijke rechten waren gerespecteerd.

Grafiek door de auteur. Gebruikt met toestemming.

Maar deze onrechtvaardigheden zijn niet alleen het gevolg van moreel falen, het is juridisch verraad. Peru heeft internationale verplichtingen aangegaan en ondertekend met het ‘Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie van vrouwen (CEDAW)’, het ‘Internationaal verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten (ICCPR)’ en andere. Dit zijn geen vage verdragen die in de diplomatieke bureaula belanden. Integendeel, het zijn bindende afspraken, waarbij de waardigheid, gezondheid en veiligheid van vrouwen is vastgelegd. Met deze toezeggingen moeten alle ziekenhuizen, rechtbanken en afgelegen dorpen in het land bereikbaar zijn.

Wetten tegen seksueel en reproductief geweld bestaan op papier, maar de arme vrouwen op het platteland en degenen met een inheemse achtergrond ervaren een andere realiteit. De gezondheidszorg beschikt niet over de essentiële basisbehoeften, en intensieve reproductieve zorg blijft achterwege. Het wetgevend kader proclameert het gelijkheidsbeginsel, maar dat is niet terug te vinden op plaatsen waar vrouwen nog steeds worden geconfronteerd met gedwongen zwangerschappen, onveilige geboorten en systematische verwaarlozing.

De Grondwet kent het gelijkheidsbeginsel, maar dat is niet merkbaar als vrouwen alleen hun zwangerschap moeten uitdragen. Het Ministerie van Volksgezondheid publiceert protocollen, maar die redden geen mensenlevens, wanneer het dichtstbijzijnde gezondheidscentrum is gesloten of de enige aanwezige arts is vertrokken. Rechten zonder toegang betekent retoriek. Toezeggingen negeren is verraad.

In deze context betekent politieke vertegenwoordiging absoluut geen bevrijding. We kunnen niet akkoord gaan met een droombeeld dat door meerdere vrouwen in een machtspositie wordt opgeroepen, wanneer dat niet gepaard gaat met concrete maatregelen om de fundamentele belemmeringen op te ruimen. Je eigen leven zin geven is geen loze kreet. Nee, het is leven zonder angst, toegang tot de gezondheidszorg zonder belemmeringen, en je stem laten horen zonder represailles.

De kloof tussen je rechten en het dagelijkse leven is geen theoretische tekortkoming door de overheid. Het is een alledaagse noodsituatie. Bijvoorbeeld, een jong meisje op het platteland dat na seksueel geweld onvrijwillig moet bevallen, omdat ze geen abortus kan krijgen. Of de moeder die onderweg naar het ziekenhuis overlijdt, waar ze niet over de deskundigheid beschikken om haar te behandelen. Eveneens is het zo, dat de inheemse gemeenschap denkt dat reproductieve rechten alleen in verafgelegen rechtbanken aan de orde zijn, maar niet in hun eigen dagelijkse gezondheidszorg passen.

Als we succes alleen afmeten aan vrouwen met parlementaire bevoegdheden, gaan we voorbij aan de bestaande rechtsorde in hun gemeenschappen. Parlementsleden zijn niet in staat om de lege kraamafdelingen weer te openen. Internationale erkenning kan het recht op een veilige bevalling niet compenseren.

Ik roep het Peruaanse congres op om geen schijnwetgeving te creëren, maar een onafhankelijke positie in te nemen. Om ervoor te zorgen dat gezondheidszorg, veiligheid en rechtvaardigheid in elke provincie worden gerealiseerd, doe ik een beroep op internationale donoren om de strijd voor reproductieve vrijheid financieel te steunen, en niet alleen door de politiek erbij te betrekken. Ook roep ik de Peruaanse samenleving op te accepteren dat vertegenwoordiging zonder rechtsbescherming absoluut geen overwinning betekent.

Vertegenwoordiging doet ertoe, maar het is slechts een begin. Echte zelfbeschikking betekent dat vrouwen hun eigen toekomst mogen bepalen op het gebied van haar eigen lichaam, gezondheid en medezeggenschap. Dit, ongeacht haar afkomst en of ze wel of niet in de hoofdstad woont. Tot op de dag van  vandaag hebben we te maken met een paradox, en de belofte van vooruitgang zal slechts voor de helft worden nagekomen.