KInderen spelen in een straat in het door oorlogsgeweld getroffen Damascus, Syrië. Ongedateerde foto door Baraa Obied op Pexels.

Door Angela Joyce

De vreselijke oorlogen in de wereld, zoals de huidige oorlog in Oekraïne, het Iran-Israël-VS conflict, of de verwoestende humanitaire crisis in Gaza, laat zien dat een oorlog nooit alleen op het slagveld wordt uitgevochten. Het is overal: op straat, op het schoolplein en in elk huis.

Het meest recente oorlogsnieuws domineert de krantenkoppen, maar onzichtbaar zijn het de gewone mensen onder de burgerbevolking – vooral kinderen –  die het meest moeten lijden, zoals een 21 maanden oud kindje in Gaza, dat thuis werd gebracht met verwondingen, volgens de artsen het gevolg van martelingen. Kinderen in oorlogsgebieden lijden blijvend als gevolg van emotionele, fysieke en ontwikkelingsstoornissen. 

De wereldgemeenschap is altijd het slachtoffer met de meeste doden, terwijl scholen worden verwoest. De vreselijke gevolgen door trauma's, ontheemding en geschonden vertrouwen achtervolgen de kinderen die in oorlogsgebieden zijn opgegroeid voor de rest van hun leven. 

Trauma's zijn een van de meest ernstige gevallen waar kinderen in oorlogsgebieden mee worden geconfronteerd. Sommige fysieke letsels kunnen genezen of zijn beheersbaar, maar een onzichtbaar mentaal trauma zal nooit verdwijnen.

Helaas wordt aan de mentale gezondheid van kinderen – vooral in gewelddadige gebieden –  geen aandacht besteed. Het onderkennen en aanpakken van dit trauma is essentieel om deze kinderen weer op de been te helpen en hun leven opnieuw op te laten bouwen. 

Steeds vaker betogen experts, dat het mentale trauma door oorlogshandelingen moet worden erkend en behandeld als een wereldwijde gezondheidscrisis.

Een methode die door beroepskrachten wordt toegepast bij de bescherming van het kind, is door een inschatting te maken van de situatie bij het verlenen van zorg en hoe het kind optimaal kan worden ondersteund door het screenen op negatieve jeugdervaringen.

Deze screeningen bevatten vragen als: “Ontbeerde je weleens voedsel, water of onderdak? Hebben meerdere hulpverleners laten afweten bij ziekte, gevangenschap of echtscheiding? Heeft een familielid je ooit met geweld bedreigd? Heb je ongewenst seksueel contact met een volwassene gehad?”

Samenvattend gaat het om tien vragen. De vragen worden gebruikt om de mate van trauma bij een kind te achterhalen. Tegenwoordig maken de maatschappelijke werkers en psychologen in de Verenigde Staten er ook gebruik van.

Wanneer iemand drie of meer negatieve jeugdervaringen heeft meegemaakt, wordt het risico op posttraumatische stressstoornis (PTSD), depressie, angststoornis, zelfmoordpogingen, drugsgebruik en uiteenlopende lichamelijke aandoeningen zoals kanker, hoge bloeddruk en hartfalen, aanzienlijk hoger ingeschat.

Een op de tien mensen in de Verenigde Staten heeft drie of meer negatieve jeugdervaringen. Dit is aanzienlijk minder dan naar schatting een op de zes kinderen wereldwijd die wonen in conflictgebieden, waar strijd wordt geleverd en meerdere negatieve jeugdervaringen gelijktijdig aan de orde van de dag zijn.

Wanneer dergelijke grote aantallen kinderen wereldwijd herhaaldelijk worden blootgesteld aan trauma's, betekenen de mentale gevolgen door oorlogsvoering meer dan alleen humanitaire zorgverlening.

Het mondt uit in een wereldwijd gezondheidsprobleem, waar samenlevingen nog tientallen jaren de gevolgen van zullen ondervinden.

Huidige statistieken van kinderen in gewelddadige gebieden wereldwijd

Wereldwijd ervaren kinderen doorlopend de verwoestende gevolgen van oorlog aan den lijve.

In Oekraïne kwamen duizenden kinderen om het leven of werden gewond, terwijl miljoenen anderen sinds het begin van de oorlog werden ontheemd, hun families achterlatend met het probleem hoe ze hun dagelijkse leven te midden van voortdurende onzekerheid weer moeten oppakken.

In West-Azië heeft de recente oorlog – met betrokkenheid van Iran – in een toch al onstabiele regio, bijgedragen aan een onzekere situatie. Volgens berichten zijn honderden kinderen door bombardementen en aanvallen op scholen om het leven gekomen, met enorme humanitaire gevolgen. 

In Gaza heeft UNICEF-woordvoerder James Elder het gebied omschreven als ‘de gevaarlijkste plek wereldwijd voor een kind’. Tienduizenden kinderen zijn gedood of gewond, terwijl honderdduizenden zijn ontheemd en nu onder zware  humanitaire omstandigheden moeten leven.

In Soedan leven ook miljoenen ontheemde kinderen te midden van een aanhoudend conflict, waarvan velen zonder toegang tot betrouwbaar voedsel, onderwijs, gezondheidszorg of een veilig onderdak.

Voor de kinderen die een crisis doormaken is de oorlog niet een momentopname en een verre gebeurtenis op de televisie. Integendeel, ze worden er elke dag mee geconfronteerd en het beheerst hun hele leven.

Genezing

Het goede nieuws is dat kinderen over incasseringsvermogen beschikken.

Sommige aspecten zorgen ervoor dat de gevolgen van een trauma minder worden gevoeld, waarbij een zorgverlener die ze helpt en geruststelt het allerbelangrijkst is.

Volwassenen kunnen ongelooflijk veel doen om de gevolgen van de beproevingen en moeilijke omstandigheden waaronder de kinderen leven, leefbaarder te maken.

Helaas hebben veel kinderen in conflictgebieden één of beide mantelzorgers verloren, waardoor hun negatieve jeugdervaringen weer kunnen opspelen.

Wanneer kinderen veerkracht vertonen, betekent dat niet altijd dat ze weer een normaal leven kunnen lijden of ‘herstellen na een moeilijke periode’.

Na hun negatieve jeugdervaringen, zoals het verlies van onderdak, bezittingen, dierbaren, het oplopen van verwondingen en nog veel meer onaangename gebeurtenissen, is het begrip ‘normaal’ moeilijk te benoemen.

Veel experts die werken met kinderen met een trauma, denken dat het verstandiger zou zijn om kinderen kennis te laten maken met het begrip ‘zingeving’, waarbij individuen kunnen putten uit hun ervaringen, hoe deze vorm te geven en hoe ze vorderingen kunnen maken.

Dit proces vereist vaak mentale begeleiding, een harmonieuze omgeving en een gemeenschappelijk netwerk, waardoor kinderen hun gevoel van veiligheid en geborgenheid weer geleidelijk kunnen opbouwen.

Bescherming tijdens de kinderjaren: collectief verantwoordelijk

Of we nu stilstaan bij de huidige oorlogen of nadenken over hoe toekomstige conflicten kunnen worden voorkomen, een ding is duidelijk: kinderen moeten tegen het allesomvattende geweld worden beschermd.

Een generatie die te midden van oorlog opgroeit, is niet vanzelfsprekend een verloren generatie. Wanneer de kinderen stabiliteit, hulp en kansen wordt geboden, kunnen ze uitgroeien tot leiders, vernieuwende krachten en pleitbezorgers voor een vreedzamere wereld. Maar dat kunnen ze niet alleen.

De mondiale gemeenschap is niet alleen verantwoordelijk voor de wederopbouw van de infrastructuur, maar ook voor de hulp aan kinderen die hun veiligheid, stabiliteit en hoop weer willen oppakken.

Deze verantwoordelijkheid is niet alleen voorbehouden aan regeringen en internationale instellingen, maar het geldt ook voor opvoeders, humanitaire organisaties, gemeenschapsleiders en gewone burgers.

Het ondersteunen van pogingen om onderwijs, mentale zorg en een veilige omgeving voor kinderen die door conflicten zijn getroffen te creëren, pleit voor een beleid waarbij burgers moeten worden beschermd. Door het doorlopend verspreiden van informatie over humanitaire crisis, kunnen mensen ervoor zorgen dat kinderen niet alleen de lasten van een oorlog hoeven te dragen.

De werkelijke prijs van een conflict kan niet alleen worden gemeten in het aantal verwoeste gebouwen of verloren grondgebied. Het is meetbaar bij kinderen die in hun jeugd door geweld zijn gevormd, en de collectieve verantwoordelijkheid die we met elkaar delen om generaties te beschermen die onder het geweld hebben geleefd.