Links: Winnie Byanyima. Afbeelding door COP PARIS, CC0 1.0. Midden: Joyce Mpanga. Afbeelding door U.S. Mission Uganda. CC0 1.0. Rechts: Stella Nyanzi. Afbeelding door Kritzolina, CC BY-SA 4.0. Alles via Wikimedia Commons.

Sinds de onafhankelijkheid van het Verenigd Koninkrijk in oktober 1962 hebben Oegandese vrouwen een cruciale rol gespeeld in de vorming van de politiek en het bestuur in het hele land. Van Joyce Mpanga, die van 1988 tot 1989 minister van Vrouwen in Ontwikkeling was, tot Winnie Byanyima, die een cruciale rol speelde bij het opstellen van de Oegandese grondwet van 1995, hebben vrouwen het politieke en bestuurlijke landschap in Oeganda vormgegeven en de weg vrijgemaakt voor talloze jonge meisjes en vrouwen.

De Oegandese grondwet van 1995 introduceerde positieve discriminatie. In artikel 21 van de Oegandese grondwet wordt een derde van de zetels in lokale besturen en posities in het parlement voor vrouwen gereserveerd om hun actieve deelname aan de besluitvormingsprocessen van het land te waarborgen.

In januari 2026 werden er in Oeganda algemene verkiezingen gehouden, waarbij verschillende vrouwen zich kandidaat stelden. Vrouwelijke campagnevoerders moesten zich echter niet alleen bezighouden met het houden van toespraken en het mobiliseren van kiezers, maar ook met online geweld dat zich manifesteerde in de vorm van deepfakes, door AI gegenereerde beelden, gendergerichte desinformatie en schadelijke verhalen die werden ingezet om Oegandese vrouwelijke politici tijdens de verkiezingen van dit jaar aan te vallen.

Recente aanvallen op Oegandese vrouwen in de politiek

Nawaya Gloria, mensenrechtenadvocaat, wereldwijd voorvechter van de strijd tegen hiv en aspirant-jongerenparlementslid voor de centrale regio van Oeganda, kwam in een online gevecht terecht door vrouwonvriendelijke aanvallen. Ze tweette over haar voornemen om zich kandidaat te stellen voor de zetel van jongerenparlementslid:

I am going to be the first HIV-positive living young person to represent Youth Voices in Parliament.

Ik word de eerste levende jongere met hiv die Youth Voices in het parlement gaat vertegenwoordigen.

Nawaya vertelt dat ze met hiv is geboren door overdracht van moeder op kind en dat ze als kind wanhopig was, maar later haar verhaal gebruikte om op te komen voor de rechten van mensen met hiv.

Deze tweet, bedoeld als inspiratie, werd in plaats daarvan beantwoord met harde commentaren en aanvallen, zelfs van ‘gerespecteerde’ mensen in Oegandese sociale kringen. Een voormalig vice-kanselier van Makerere University, de eerste en grootste universiteit van Oeganda, citeerde de tweet en zei:

Knowing that we shall have so many horny MPs in parliament, I pray for you not to go through. https://t.co/GpGE6uvoSr

— Prof. V Baryamureeba (@baryamureeba) November 12, 2025

Wetende dat we zoveel hitsige parlementsleden zullen krijgen, bid ik dat je er niet doorheen komt.

Dit wakkerde het idee aan dat jonge vrouwen alleen maar een parlementaire functie ambiëren om seks te hebben met mannelijke parlementsleden.

Nawaya reageerde met een foto van zichzelf en schreef: “Ik stuur een glimlach naar professor Vernacious Baramureeba, en ik wil je laten weten dat ik niet naar het parlement ga om met iedereen naar bed te gaan, maar om verandering teweeg te brengen…”

Als reactie daarop voerde hij zijn aanvallen nog eens op. “Niemand stigmatiseert je. We zeggen alleen maar: stop met het gebruiken van je hiv-status om stemmen te winnen. Jongeren zouden op je moeten stemmen op basis van je verdiensten.”

Nawaya was niet de enige die het doelwit was; in een ander bericht werd een vrouwelijke politica van de National Unity Platform-partij, Joyce Bagala, beledigd: “Maak kennis met Joyce Bagala, die ‘susu’ verkoos boven haar partij.” In deze context betekent het woord ‘susu’ voornamelijk ‘urine’ in het Luganda, maar het suggereert ook dat ze ervoor koos met verschillende mannen naar bed te gaan en haar partij in de steek te laten. In een ander bericht werd gesuggereerd dat ze de minnares was van Mathias Mpuuga, leider van het Democratisch Front. Joyce heeft het recht te steunen wie ze zelf wil, en de gewelddadige aanvallen op haar autonomie passen in het patriarchale gedachtegoed dat vrouwen prostituees zijn vanwege de keuzes die ze maken.

Yvonne Mpambara, die zich kandidaat stelde voor het presidentschap bij de verkiezingen van 2026, schreef ook over de online intimidatie die ze ondervond:

I faced online harassment where men constantly called me ‘the makeup president incapable of leading anyone’ … I was accused of being a Rwandan spy who was sleeping with (Rwandan) President Kagame and trying to destabilize the Ugandan government.

Ik werd online aangevallen, waarbij mannen me constant ‘de make-up-president die niemand kan leiden’ noemden… Ik werd ervan beschuldigd een Rwandese spion te zijn die een relatie had met (Rwandese) president Kagame en probeerde de Oegandese regering te destabiliseren.

Door AI gegenereerde deepfakes en desinformatie

Een door AI gegenereerde afbeelding op TikTok liet zien dat Rebecca Alitwala Kadaga, de voormalige voorzitter van het Oegandese parlement, per helikopter naar het Aga Khan-ziekenhuis in Nairobi was overgebracht. Dit was een compleet nepbericht, maar de meeste commentatoren wensten de voormalige voorzitter een spoedig herstel toe, zonder op te merken dat de foto's gemanipuleerd waren.

De voormalige voorzitter reageerde op de geruchten:

Stop spreading rumors am actually seated in my home, have not been anywhere near Agha Khan Hospital https://t.co/Y6m1QvwYAP

— Rebecca Alitwala Kadaga (@RebeccaKadagaUG) December 19, 2025

Stop met het verspreiden van geruchten, zit gewoon thuis, ben niet in de buurt van het Aga Khan-ziekenhuis geweest.

Vrouwenhaat is wijdverspreid onder de partijen, zelfs binnen de partijen die probeerden een einde te maken aan het 40-jarige presidentschap van president Yoweri Museveni. Er circuleren op TikTok door AI gegeneerde deepfakes van oppositieleiders over Anita Among, de huidige parlementsvoorzitter, die ‘haatzaaiende taal’ verspreidt. Bovendien begonnen aanhangers van het National Unity Platform (NUP) één van hun eigen leden aan te vallen die was overgelopen naar de afgesplitste partij, het ‘Democratisch Front’. YouTuber, Dean Lubowa Sava zou hebben gezegd: “Joyce Bagala moet seks hebben met de topman van de NUP die denkt dat ze dat met Matthias Mpuuga heeft gedaan, anders kan ze de verzoening binnen de NUP wel vergeten.” Mpuuga is de oprichter van het Democratisch Front.

Technologie versterkt gendergerelateerd geweld

Geweld tegen vrouwen heeft altijd al bestaan in Oeganda; technologie heeft het alleen maar versterkt. Een rapport van UN Women meldde dat 95 procent van de Oegandese vrouwen fysiek en/of seksueel geweld heeft ervaren, volgens het Oegandese Bureau voor de Statistiek. Uit de bevindingen bleek dat 49 procent van de burgers zegt dat geweld tegen vrouwen en meisjes een veelvoorkomend verschijnsel is in hun gemeenschap. Ondertussen beschouwt 62 procent huiselijk geweld als een privéaangelegenheid die binnen het gezin moet worden opgelost, in plaats van een strafbaar feit waarbij de politie moet worden ingeschakeld. Een meerderheid, 54 procent, zegt dat het waarschijnlijk is dat een vrouw die gendergerelateerd geweld bij de autoriteiten meldt, door anderen in de gemeenschap zal worden bekritiseerd, lastiggevallen of beschaamd.

Er bestaat geen specifieke wet die gericht is op door technologie gefaciliteerd geweld. Terwijl de wet die vrouwen online zou moeten beschermen, de Computer Misuse Act 2011, voordat het werd gewijzigd, juist wordt gebruikt om feministische andersdenkenden zoals Stella Nyanzi aan te vallen.

Terwijl Oeganda worstelt met zijn politieke toekomst, is het daarom duidelijk dat vrouwen in Oeganda nog een lange weg te gaan hebben om barrières te doorbreken die politieke participatie belemmeren, en dat technologisch geweld tegen vrouwen een andere tactiek is om vrouwen het zwijgen op te leggen.