Ekachai Hongkangwan. Foto door Yostorn Triyos (Realframe). Bron: Prachatai, contentpartner van Global Voices. Gebruikt met toestemming.

Dit artikel is gepubliceerd door Prachatai, een onafhankelijke nieuwssite in Thailand. Een bewerkte versie is door Global Voices opnieuw gepubliceerd in het kader van een samenwerkingsovereenkomst inzake inhoud.

Ekachai Hongkangwan is een gewone burger die na de staatsgreep van 2006 plotseling opdook als een ‘schaduwfiguur’ in de Thaise politiek; een staatsgreep die niet alleen de koers van de Thaise politiek ingrijpend veranderde, maar ook zijn leven voorgoed op zijn kop zette. Ondanks dat hij meerdere malen werd vastgehouden en herhaaldelijk met de dood werd bedreigd vanwege zijn symbolische daden van verzet, zette Ekachai zijn activisme onvermoeibaar voort.

Zijn verslechterende gezondheid in hechtenis brengt een breder probleem aan het licht: toegang tot medische zorg – een fundamenteel mensenrecht – die voor gevangenen in Thailand maar al te vaak buiten bereik blijft. Dit probleem is nog schrijnender voor de zogenaamde ‘gewetensgevangenen’, mensen die louter zijn opgesloten omdat ze kritiek hebben geuit op of zich hebben verzet tegen de machthebbers.

Ekachai’s 20-jarige reis

Na zijn afstuderen aan een privéuniversiteit verdiende Ekachai de kost met de verkoop van online lootjes, maar de staatsgreep van 2006 zette zijn leven op zijn kop. Zijn enige bron van inkomsten verdween toen het online loterijproject werd stopgezet.

Ekachai, die voorheen geen interesse had in politiek, raakte geleidelijk aan politiek betrokken en begon zich zowel in het Thais als in het Engels te verdiepen in de politiek.

Hij kwam voor het eerst in de schijnwerpers op 11 maart 2011, nadat hij was gearresteerd tijdens een protest dat was georganiseerd door de ‘Daeng Siam‘ (de Rode Hemden), een groep onder leiding van de vermiste Thaise politiek criticus Surachai Sae-dan.

Dit incident leidde tot zijn eerste aanklacht op grond van de strenge Thaise wet op smaad tegen het koningshuis, die burgers verbiedt kritiek te uiten op de koninklijke familie. De aanklacht vloeide voort uit twee artikelen die hij tijdens het protest verkocht: een dvd met een documentaire van de Australische omroep ABC over de Thaise politiek, waarin geruchten over de toenmalige kroonprins – de huidige koning Vajiralongkorn – aan bod kwamen, en een verzameling WikiLeaks-documenten.

Ekachai verklaarde dat het louter zijn bedoeling was om informatie vanuit het perspectief van buitenlandse media onder de Thaise bevolking te verspreiden, zodat zij konden begrijpen hoe Thailand internationaal werd gezien. Bovendien was de Thaise samenleving destijds sterk gepolariseerd en was hij van mening dat de Thaise media hun plicht niet nakwamen.

Ekachai voerde twee jaar lang een rechtszaak tegen zijn eerste aanklacht wegens laster tegen het koningshuis. Tijdens het proces werd hem voorlopige borgtocht verleend. Op 28 maart 2013 werd hij echter veroordeeld tot twee jaar en vier maanden gevangenisstraf. In 2015 vernietigde het Hooggerechtshof het oorspronkelijke vonnis en verlengde zijn straf met nog eens vier maanden.

Na zijn vrijlating bleef Ekachai actief door middel van zijn schrijverschap. Zijn werk varieerde van historisch onderzoek en een reeks voorstellen voor militaire hervormingen tot memoires over zijn leven in de gevangenis.

Hij gaf zijn activisme niet op, zelfs niet toen de politieke onderdrukking toenam onder de Nationale Raad voor Vrede en Orde (NRVO), de militaire junta die Thailand van mei 2014 tot juli 2019 regeerde, na de staatsgreep van 2014. Gedurende een groot deel van haar bewind voerde de NRVO de staat van beleg in en probeerde zij critici en andersdenkenden het zwijgen op te leggen. In deze periode was Ekachai's meest opvallende campagne zijn niet-aflatende drang om een onderzoek in te stellen naar het schandaal rond de luxe polshorloges waarbij Prawit Wongsuwan, voormalig minister van Defensie en vicevoorzitter van de NRVO, betrokken was. Zijn activisme werd uitgevoerd in zijn kenmerkende, eigen stijl.

Tussen 2017 en 2019 werd hij zes keer fysiek aangevallen en met de dood bedreigd, en werd zijn auto twee keer in brand gestoken. Volgens Thaise Advocaten voor Mensenrechten, werd Ekachai in 30 zaken vervolgd, waarvan de meeste inmiddels zijn afgerond. Hij is zeven keer naar de gevangenis gestuurd.

In 2019 liet hij weten dat zijn benadering van activisme afweek van die van traditionele protestbewegingen. De oude aanpak, waarbij tienduizenden of honderdduizenden mensen werden gemobiliseerd, liep telkens uit op een gewelddadig optreden van de autoriteiten. Volgens hem waren grote protesten moeilijk in de hand te houden.

“Activisme hoeft dus niet alleen uit demonstraties te bestaan. De verkiezingsuitslag heeft al duidelijk aangetoond dat mensen geen voorstander meer zijn van grote protesten waarbij de straten worden geblokkeerd. We moeten andere manieren vinden. Ik ga liever in mijn eentje op pad en zorg ervoor dat ik het nieuws haal,” aldus Ekachai.” aldus Ekachai.

Zijn meest recente arrestatie in 2020 bracht een ander belangrijk probleem aan het licht. Ekachai werd aangeklaagd op grond van artikel 110 van het Wetboek van Strafrecht wegens een gewelddadige daad tegen de vrijheid van de koningin. Aanklagers hadden deze aanklacht al decennia lang tegen niemand ingebracht — volgens Thaise Advocaten voor Mensenrechten werd deze “voor het eerst in de moderne geschiedenis toegepast”. Hierop staat een zware straf van maximaal levenslange gevangenisstraf of een gevangenisstraf van 16 tot 20 jaar, ongeacht of het misdrijf daadwerkelijk is gepleegd of slechts geprobeerd.

De zaak vond zijn oorsprong in een protest op 14 oktober 2020, toen in het hele land massale pro-democratische protesten uitbraken onder leiding van jongeren. Die dag verzamelden demonstranten zich bij het iconische Democratie-monument in Bangkok, waarna ze naar het regeringsgebouw trokken.

Sommige demonstranten waren al eerder gearriveerd en wachtten in de buurt van het Regeringsgebouw. Op datzelfde moment reed de koninklijke autocolonne van de koningin voorbij. Ze hebben de autocolonne niet tegengehouden en hebben geen voorwerpen naar de voorbijrijdende voertuigen gegooid, maar toch werden ze beschuldigd van geweld tegen de vrijheid van de koningin.

Volgens de politie maakte de gebruikte weg geen deel uit van de gebruikelijke route van de koninklijke autocolonne, maar koos de autocolonne ervoor, ondanks het advies om alternatieve wegen te gebruiken omdat het protest plaatsvond in de buurt van het regeringsgebouw.

Er werd geen aankondiging gedaan. De bekendheid hiermee onder ambtenaren van verschillende instanties en operationele niveaus liep sterk uiteen. Een agent voor menigtebeheersing getuigde zelfs dat hij minder dan vijf minuten voordat de koninklijke autocolonne arriveerde, op de hoogte was gebracht.

Op 28 juni 2023 sprak de rechtbank van eerste aanleg Ekachai en de andere activisten vrij, met de conclusie dat het incident een misverstand was dat door de politie was veroorzaakt. Twee jaar later vernietigde het hof van beroep echter het oorspronkelijke vonnis en oordeelde dat de demonstranten wisten dat er een koninklijke autocolonne zou komen en dat zij van plan waren deze te hinderen.

Vier verdachten werden veroordeeld tot 16 jaar gevangenisstraf, terwijl Ekachai werd veroordeeld tot 21 jaar en vier maanden vanwege zijn eerdere veroordeling wegens laster tegen het koningshuis. Ekachai zit nu al zes maanden vast.

Ekachai’s gezondheid is in de gevangenis achteruitgegaan. Hij lijdt aan een vergrote prostaat en ernstige buikpijn op de plek waar hij eerder een operatie heeft ondergaan vanwege een leverabces. Naar verluidt zou hij mogelijk nog een zware operatie moeten ondergaan.

Zijn advocaat had verzocht om zijn overplaatsing naar het gevangenisziekenhuis, maar dat verzoek werd aanvankelijk afgewezen. Het gevangeniswezen liet weten dat hij op woensdag 11 maart zou worden overgeplaatst.

Naar aanleiding van deze zaak werden er op breed vlak vraagtekens geplaatst bij de normen voor de toegang van gedetineerden tot medische zorg in Thaise gevangenissen..

Vorig jaar werd voormalig premier Thaksin Shinawatra, die een gevangenisstraf van een jaar uitzit wegens machtsmisbruik, op zijn eerste nacht in de gevangenis overgebracht naar een ziekenhuis vanwege een naar verluidt ernstige ziekte, nadat hij was teruggekeerd uit zijn zelfopgelegde ballingschap.

Hij werd later overgebracht naar het Politieziekenhuis in plaats van behandeld te worden in het Gevangenisziekenhuis, waar gewone gedetineerden doorgaans naartoe worden gestuurd. Het incident leidde tot een storm van publieke kritiek op Thaksin, evenals op het gerechtelijk en gevangeniswezen, omdat algemeen werd aangenomen dat hij een voorkeursbehandeling had gekregen als onderdeel van een politieke deal met de machthebbers. Sommigen waren van mening dat Thaksin zijn ziekte had geveinsd om gevangenisstraf te ontlopen.

Het leven van Ekachai hangt nu aan een zijden draadje. Twee Thaise “gewetensgevangenen” zijn in hechtenis overleden nadat hun gezondheid achteruitging terwijl ze wachtten op de juiste medische behandeling.

Zijn zaak vormt nu een nieuwe serieuze uitdaging voor het gevangeniswezen.