De lancering van de Wikipediapagina over Nawat wordt gevierd. Foto van Timumachtikan Nawat en gebruikt met toestemming.

Wikipedia in het Nawat, een taal die gesproken wordt in “Wikiamachti”, voor ons beter bekend als El Salvador, werd in januari 2026 erkend als een officiële Wikimediasite. De website was eerst zestien jaar lang een Wikimedia-incubatorproject. Voordat projecten gelanceerd worden en goedkeuring krijgen van het controleorgaan Wikimedia Foundation's Language Committee, moeten zulke incubatorprojecten een ontwikkelingsproces ondergaan. Zo kan de levensvatbaarheid verzekerd worden en kan er gereflecteerd worden over de wens van een taal om de eigen stem te laten horen via een eigen Wikimediaproject.

Het project stond enkele jaren stil totdat een groep onlangs het project nieuw leven inblies. Dit deden ze door gemeenschappen te mobiliseren, technische training te geven en te erkennen dat digitale soevereiniteit een onmisbaar element is om kennis in inheemse talen te delen.

Deze Wikipediapagina in het Nawat sluit aan bij eerdere pagina’s die in inheemse talen van Latijns-Amerika verschenen: Quecha, Aymara, Guaraní, Náhuatl en Wayuunaiki. Wikiamachti werkt samen met moedertaalsprekers en mensen die de taal recent leerden spreken om kennis rond de Nawat-taal (wordt ook gespeld als Náhuatl) te creëren. UNESCO heeft deze taal gelabeld als “ernstig bedreigd”. Dit label van de taal is te wijten aan de gewelddadige gebeurtenissen van La Matanza in 1932, een staatgeleide repressie die het gemunt had op Nawat-sprekers. Deze repressie leidde ertoe dat Nawat-sprekers over heel het land hun taal niet langer mochten gebruiken. Enkel zo konden de sprekers ontkomen aan vervolging.

Historisch gezien werd Nawat in delen van Meso-Amerika gesproken, maar is nu vooral te horen in het Westen van El Salvador. Hoewel het slechts 1135 moedertaalsprekers heeft volgens de Salvadoran Census van 2024, wordt de taal nieuw leven ingeblazen. Dit wordt gedaan door de lancering van verschillende intiatieven op digitale media zoals de Living Dictionary, boeken op het platform Storyweaver, online video’s en andere content die online te vinden is.

Een van de initiatieven is “Timumachtikan Nawat” ofwel Wij Leren Nawat. Dit initiatief bestaat uit moedertaalsprekers, vooral ouderen die Nawat als moedertaal hebben, mensen die de taal onlangs leerden en een belangrijk deel zijn geweest voor de heropleving van de taal. Om het Wikimediaproject nieuw leven te geven werden afgelopen jaren online en ter plaatse workshops gegeven rond neologismen, het gebruik van de vertaalfunctie van Wiki en de creatie van andere tutorials om nieuwe gebruikers skills aan te leren die nodig zijn om hun steentje bij te dragen aan de website.

Flyer voor een vertaaltraining op de Wikipedia in het Nawat. Foto Timumachtikan Nawat en gebruikt met toestemming.

Als een incubatorproject een officiële status wil krijgen, moet de interface in de desbetreffende taal aanwezig zijn en moet er een weg naar duurzaamheid zijn die door een groep vrijwilligers mogelijk wordt gemaakt. Dit kan worden gedaan door een gemeenschap op te richten die zowel fysiek afspreekt als virtueel om zo voldoende bijdragen te krijgen.

Een van de uitdagingen waar het Wikipediaproject mee te kampen heeft, is dat een niet-dominante taal, zoals het Nawat, niet voldoende bronnen ter beschikking heeft. Dit is nodig om te controleren dat de informatie in artikelen juist is. De moeilijkheid ligt in de mondelinge traditie van Nawat-sprekers, waardoor er een tekort is aan geschreven materiaal in de taal.

Door de Wikipediapagina is het echter mogelijk dat Nawat-sprekers meer autonomie hebben over hoe ze lokale informatie willen vormgeven. Hierdoor ontstaat er een kans om te schrijven over groepen mensen die online niet voldoende gerepresenteerd zijn. Hun bijdrage aan lokale gemeenschappen is noemenswaardig, maar is daarbuiten vaak onvoldoende bekend.

Een voorbeeld hiervan is het artikel van Nantzin Sixta Pérez García dat te vinden is tussen de 1000 artikels die inmiddels op Wikiamachti te lezen zijn. Zij woont in Santo Domingo de Guzmán in Sonsonate en schreef het eerste woordenboek in het Nawat.

Na de aankondiging van het nieuwste Wikipediaproject werd in de stad Soyapango, gelegen in de buurt van de hoofdstad San Salvador, op Internationale Dag van de Moedertaal een viering gehouden. Er werden speeches gegeven, muziek gespeeld en het was een kans voor de gemeenschap om deze mijlpaal samen te vieren.

Foto verschaft door Tatiana Vanessa Flores de Constante. Gebruikt met toestemming.

Rising Voices sprak met drie mensen die deelnamen aan het programma, waaronder Tatiana Vanessa Flores de Constante. Zij vertelt over haar motivatie om deel te nemen aan Wikiamachti:

Por el amor que le tengo a nuestra lengua materna, ya que la familia de mi esposo es originaria de Cuisnahuat, Sonsonate, tuve el honor de conocer a sus bisabuelos, que eran nahuahablantes, y eso aumentó aún más mi deseo de poder aprender y honrar su memoria, mantenerla viva, y que otras personas o generaciones se interesen, como yo, en aprender esta lengua tan bella y tan nuestra, y ser parte de este evento tan histórico en nuestro país.

Ik heb deelgenomen vanwege de grote liefde die ik voel voor onze moedertaal. Bovendien is de familie van mijn man oorspronkelijk van Cuisnahuat in Sonsonate (El Salvador). Ik heb de eer gehad om zijn overgrootouders te ontmoeten die zelf Nawat-sprekers waren. Die gebeurtenis heeft mijn drang om de taal te leren aangewakkerd. Ik wil ze eren door hun taal in leven te houden. Ik hoop dat anderen en toekomstige generaties even geïnteresseerd zullen zijn in de deze prachtige taal die zo uniek is en bij ons hoort. Ik ben trots om deel uit te maken van deze historische gebeurtenis voor ons land.

Nawat wordt vaak aangeleerd als een tweede of derde taal. Door online lessen is de wereldwijde interesse voor de taal aangewakkerd. Een student uit Marokko begon deze taal ook te leren en ziet het potentieel van het project.

Foto verschaft door Meryem Benzemroun. Gebruikt met toestemming.

Een andere bijdrager aan het project is Meryem Benzemroun uit Rabat, Marokko. Zij nam lessen die aanbevolen waren door Timumachtikan Nawat. Zij merkte op dat Nawat op een platform zoals Wikipedia plaatsen een krachtige boodschap kan bevatten voor hen die geloven dat Meso-Amerikaanse talen “gedoemd zijn begraven te worden”, en dat de taal niet geschikt is om moeilijkere onderwerpen zoals geologie, technologie en literatuur te bespreken. Ze voegt eraan toe:

El mayor impacto sería que las personas vean que su lengua sigue viva y fuerte, y que puede usarse en un entorno del siglo XXI con orgullo y facilidad, adaptándose a una nueva era. En segundo lugar, espero sinceramente que ofrezca a los nuevos estudiantes, e incluso a los hablantes avanzados, nuevas herramientas para leer en náhuat y así mejorar rápidamente sus habilidades de lectura.

De grootste impact zal er komen als de sprekers zien dat hun taal levend en wel is. Dat het met trots en gemak gebruikt kan worden in de 21^e-eeuwse omgeving. Ik hoop ten zeerste dat het nieuwe studenten en zelfs gevorderde sprekers nieuwe tools kan bieden om Nawat te lezen en zo hun skills aan een sneltempo te verbeteren.

José Antonio Guillen Landaverdes deelt diezelfde hoop. De wiskundeleerkracht uit San Salvador hoopt dat dit project “deuren zal openen om mensen meer te leren over hun roots en dat ze meer zullen leren over de voorouderlijke wijsheid van de Nawat-cultuur en de taal”.