Journalist Hem Vanna. Foto uit een bericht van CPJ, afkomstig van mensenrechtenorganisatie ADHOC. Fair use.

Journalist Hem Vanna werd op 3 februari gearresteerd na het publiceren van  een videoreportage over een vermeend oplichtingscentrum in Cambodja. Zijn arrestatie benadrukte het groeiende aantal journalisten dat te maken krijgt met intimidatie vanwege hun berichtgeving over online oplichtingscentra in het land en de pogingen van de regering om deze aan te pakken.

Oplichtingscentra zijn een wijdverbreid probleem in Cambodja, aangezien georganiseerde misdaadnetwerken illegale oplichtingskantoren opzetten en mensen ontvoeren — vaak arbeidsmigranten die ze onder valse beloften van werkgelegenheid naar het land lokken — en hen dwingen tot het uitvoeren van uitgebreide online oplichting. De activiteiten zijn bijzonder doortrapt omdat ze zowel de slachtoffers van de oplichting treffen, als degenen die onder dreiging van marteling of dood in slavernij worden gedwongen. Cambodjaanse functionarissen werken aan een hardhandig optreden tegen de praktijk sinds deze in 2021 internationale aandacht begon te trekken.

Op 30 januari plaatste Hem Vanna, een uitgever van HVNN TV Online, een videoverslag over een vermeend oplichtingscomplex online, gelegen nabij een politiebureau in Poipet. Ambtenaren riepen hem op 3 februari op bij het politiebureau van Poipet en beschuldigden hem van “pogingen om de reputatie van de instelling te schaden”.

In een interview met Kiripost News vertelde Khun Dim, een collega van Vanna, over hun ervaringen in het politiebureau. “We gingen samen, en ze beschuldigden ons van onze gepubliceerde berichtgeving. Ze zeiden dat we onjuistheden meldden, zeggende dat het gebouw niet 100 meter maar 700 meter van het militaire politiestation verwijderd is”, zei Dim.

Vanna deed een beroep op de autoriteiten om journalisten niet te bedreigen, stellende dat zij “een spiegel van de samenleving” zijn die leiders en burgers verbindt.

Vanna werd aangeklaagd op grond van artikel 301 en 495 van het Cambodjaanse strafwetboek, die het onderscheppen of opnemen van privéconversaties en opruiing strafbaar stellen. Bij veroordeling riskeert hij een maximumstraf van drie jaar gevangenisstraf.

Verschillende maatschappelijke organisaties ondertekenden een verklaring waarin de arrestatie van Vanna werd veroordeeld.

De arrestatie en aanklacht tegen deze journalist is opnieuw een incident dat de neiging van de regering aantoont om leden van de pers het zwijgen op te leggen door misbruik te maken van het strafrecht.

Autoriteiten hadden om opheldering kunnen vragen of, indien nodig, een correctie kunnen eisen, via wettige en evenredige middelen onder de Perswet.

Am Sam Ath, operationeel directeur van de Cambodjaanse mensenrechtengroep Licadho, betreurde de bewapening van wetten om journalisten te intimideren. “Als we kijken naar de ruimte voor persvrijheid, lijkt deze kleiner te worden, vooral omdat Cambodja een perswet heeft, maar ze lijken deze wet niet te prioriteren voor journalisten,” zei hij.

Volgens mediatoezichthouders werden in 2025 vijf Cambodjaanse journalisten gearresteerd in verband met hun berichtgeving. Alleen al in de afgelopen twee maanden werden zes journalisten gearresteerd en beschuldigd van strafbare feiten voor hun berichtgeving over de oplopende spanningen aan de grens tussen Thailand en Cambodja en vermeende online oplichtingspraktijken.

Duizenden Cambodjaanse en buitenlandse personen zijn gered nadat ze gedwongen werden te werken in vermeende online oplichtingscentra in het hele land. De Cambodjaanse regering heeft beloofd meer invallen en arrestaties uit te voeren om migrantenarbeiders te redden en de verspreiding van de oplichtingscentra, die verdacht worden van banden met georganiseerde criminele netwerken, te stoppen.

De arrestatie van Vanna en het aanvallen van journalisten die verslag deden van de kwestie rond de oplichtingscentra trokken de bezorgdheid van wereldwijde mediagroepen. Shawn Crispin, senior vertegenwoordiger voor Zuidoost-Azië van het Comité voor Journalistenbescherming (CPJ), drong er bij de autoriteiten op aan zich te richten op het aanpakken van cybercriminaliteit in plaats van het beboeten van degenen die er aandacht op vestigen.

De arrestatie van Hem Vanna is een duidelijke vergeldingsactie voor verslaggeving omtrent de cyberoplichtingsindustrie van Cambodja. Journalistiek is geen misdaad, maar cyberoplichting wel. Autoriteiten moeten stoppen met het gebruik van vage strafwetten om kritische berichtgeving over een kwestie van nationaal en mondiaal belang het zwijgen op te leggen.

Cédric Alviani, directeur van het Aziatisch-Pacifische bureau van Verslaggevers Zonder Grenzen (RZG), zei dat de autoriteiten journalisten die verslag doen van kwesties van algemeen belang, niet het zwijgen mogen opleggen.

Journalist Hem Vanna deed simpelweg zijn werk door gewelddadige daden en het bestaan van een cyber-oplichtingscentrum bloot te leggen. Zijn berichtgeving is duidelijk in het algemeen belang, en het is schokkend dat de autoriteiten proberen hem het zwijgen op te leggen.

Sebastian Strangio, redacteur Zuidoost-Azië van het online magazine The Diplomat, schreef dat de autoriteiten mediaonderzoek naar online oplichtingscentra moeten verwelkomen als ze willen dat de aanpak slaagt.

Gezien de geloofwaardige beschuldigingen van samenspanning van de elite met oplichtingssyndicaten gevestigd in Cambodja, en verschillende jaren van ineffectieve hardhandige optredens, is het natuurlijk — ja, noodzakelijk — om de aard en omvang van de huidige anti-oplichtingscampagne in twijfel te trekken. Hetzelfde geldt voor de behandeling van de pers door de regering. Als de aanpak van oplichting oprecht was, zou de regering waarschijnlijk onbevooroordeelde media-aandacht verwelkomen. De schijnbare allergie voor controle wekt het vermoeden dat de huidige repressie misschien niet is wat het lijkt.

Op 11 februari diende de mensenrechtengroep ADHOC een tussenkomstbrief in bij de provinciale rechtbank van Banteay Meanchey, waarin zij verzocht om tussenkomst bij de vrijlating van journalist Vanna.