Een vrouw tijdens een mars in Brasília, de hoofdstad van Brazilië, met een bord waarop de tekst ‘Stop vrouwenmoord’,  waar geweld tegen vrouwen wordt veroordeeld. Foto: Marcelo Camargo/Agência Brasil. Redelijk gebruik.

In het weekend van 6 en 7 november 2025 marcheerden duizenden vrouwen in verschillende steden in Brazilië, met de leuze dat geweld tegen vrouwen niet mag worden gebagatelliseerd, maar dat er sprake is van een crisissituatie. De protesten werden georganiseerd onder het motto “Vrouwen verhef jullie en kom in opstand” (Levante Mulheres Vivas). Dit naar aanleiding van meerdere spraakmakende zaken die de afgelopen weken het nieuws hebben gehaald.

Onder de opstandelingen bevond zich een sociaal-media influencer, bekend vanwege het creëren van “red pill”- content (een aanduiding bekend van de Matrix-films, die het “ontwaken” symboliseert en door sommige politiek conservatieve vrouwonvriendelijke groeperingen is overgenomen). Hij werd gearresteerd wegens vermeende mishandeling van zijn partner en een poging om haar tot seks te dwingen. Hij ontkende de beschuldigingen.

In São Paulo sleepte een man een vrouw een kilometer achter zijn auto mee, waardoor haar beide benen moesten worden geamputeerd. Volgens de politie ontstak de verdachte “in razernij”, omdat hij de vrouw in een bar met een andere man had zien praten. Haar familie en vrienden verklaarden dat ze een date hadden. De man vertelde haar niet te kennen, ondanks getuigenverklaringen dat ze in de bar ruzie maakten.

In Rio de Janeiro schoot een ambtenaar twee vrouwen dood met wie hij samenwerkte bij een federale onderwijsinstelling, waarna hij direct zelfmoord pleegde. De politie onderzoekt of deze zaak een vrouwonvriendelijk aspect heeft, aangezien de aanvaller geen vrouwen met leidinggevende posities op de werkplek accepteerde. Volgens CBN radio “zou vrouwenhaat, minachting of vooroordelen tegen vrouwen de aanleiding kunnen zijn.” Dit verklaarden studenten, ouders en anderen die dicht bij de slachtoffers stonden.

In Florianópolis, in de staat Santa Catarina, ging een vijfjarige jongen pal voor zijn moeder staan om haar te beschermen, terwijl zijn vader haar probeerde neer te steken, en de jongen vervolgens haar leven redde. In dezelfde stad werd eind november tijdens een wandeling op weg naar zwemles een 31-jarige vrouw verkracht en vermoord.

In Brasília, de hoofdstad van Brazilië, werd het verkoolde lichaam van een 25-jarige korporaal - na een brand bij een militaire eenheid – met een snijwond in haar nek gevonden. Een 21-jarige soldaat bekende haar te hebben gedood, en dat hij het huis na een ruzie met de vrouw in brand had gestoken.

In São Tomé das Letras, in de deelstaat Minas Gerais, liep dezelfde dag een 26-jarige vrouw over 60 procent van haar lichaam brandwonden op. In het ziekenhuis vertelde ze de politie dat haar vriend haar met benzine had overgoten en in brand had gestoken, ook na een ruzie.

Antropologe en schrijver Debora Diniz plaatste het afgelopen weekend op Instagram een oproep aan de demonstranten:

Esse é o paradoxo do nosso tempo bruto contra as mulheres: marchar para garantir o direito à vida. Caminhar para interromper a naturalização do feminicídio. Ocupamos a cidade para lembrar o óbvio: não deveria ser necessário pedir para não morrer.

Marche. E fale desse paradoxo, sem suavizar. Estranhe que a sobrevivência precise de coro, de cartaz, de grito na garganta. Estranhe que tenhamos de gritar para viver — e, ainda assim, grite. Porque cada passo junto desmente o silêncio que tentaram nos impor.

Dit is een paradoxale uitkomst in een tijd waar vrouwen worden belaagd als ze demonstreren om te mogen overleven. En we organiseren marsen om de inmiddels tot normaal verheven femicide te stoppen. Wij bezetten de stad om duidelijk te maken, dat de vraag om niet te sterven eigenlijk niet zou mogen worden gesteld.

Ga door. Maak de paradox bespreekbaar en matig de toon niet. Ik vind het verbazingwekkend dat overleving gepaard moet gaan met koorgezang, posters en een schreeuw om hulp. Maar ook dat we nog steeds van de daken moeten schreeuwen om te overleven, want dat moeten we. Want elke stap die we samen zetten, verloochent de stilte die ze ons proberen op te leggen.

Protest op Paulista Avenue, São Paulo, voor “Women Alive'’ op 7 november 2025. Foto: Rovena Rosa/Agência Brasil. Redelijk gebruik.

Sinds 2006 kent Brazilië een wet tegen gendergeweld, waarbij vooral slachtoffers van huiselijk geweld moeten worden beschermd. De wet is vernoemd naar Maria da Penha, een vrouw die verlamd werd, nadat ze in haar slaap door haar ex-man in haar rug werd geschoten. In 2015 werd een nieuwe wet door de toenmalige president Dilma Rousseff ondertekend, waarin de straffen voor moord op vrouwen en meisjes werden aangescherpt en femicide als aanleiding voor moord voortaan in het landelijk strafrecht werd opgenomen. Met deze wetswijziging werd erkend dat veel vrouwenmoorden vanwege hun genderidentiteit hadden plaatsgevonden.

Vorig jaar ondertekende president Luiz Inácio een andere wet, met de bepaling dat femicide als misdrijf wordt erkend, met gevangenisstraffen tot 40 jaar, die in sommige gevallen tot 60 jaar kunnen oplopen. Het Braziliaanse rechtssysteem kent namelijk geen levenslange gevangenisstraf. Na de afgelopen protesten plaatste Lula een video op zijn X-account (het vroegere Twitter), met beelden van de gebeurtenis in Brasília, vrouwelijke ministers uit zijn kabinet en First Lady Rosângela Janja Lula da Silva. Hij schreef dat “het bestrijden van femicide iedereen aangaat, waaronder vooral mannen.”

Maar toch lijkt het alsof – ondanks de huidige wetgeving – de bescherming van vrouwen en meisjes in het land nooit volledig kan worden gegarandeerd, terwijl het aantal soortgelijke misdrijven zorgwekkend blijft.

Het 2025 jaarverslag van de niet-gouvernementele organisatie Brazilian Forum of Public Security (Fórum Brasileiro de Segurança Pública) toonde aan dat, ondanks het feit dat het aantal dodelijke geweldsmisdrijven in Brazilië was afgenomen, het geweld tegen vrouwen en kinderen juist toenam.

Gegevens door de overheid meldden 3.870 slachtoffers van een poging tot femicide, 19 procent groei vergeleken met het voorafgaande jaar. In 2024 registreerde Brazilië 1.492 slachtoffers van femicide, een toename van 0,7 procent, en het hoogste aantal sinds de wet in 2015 werd ingevoerd. Dit betekent dat dagelijks gemiddeld vier vrouwen gendergerelateerd worden vermoord. Acht van de tien vrouwen werden door hun partners of ex-partners vermoord.

‘Vrouwen leven! Genoeg van femicides’, op een spandoek in Brasília. Foto door Marcelo Camargo/Agência Brasil. Redelijk gebruik.

In een hoofstuk in hetzelfde rapport waarin deze gegevens werden geanalyseerd, schrijven experts dat geweldpleging tegen vrouwen “een van de grootste uitdagingen blijft waarmee het Braziliaanse overheidsbeleid wordt geconfronteerd.” Dit voornamelijk op het gebied van de openbare veiligheid, zoals bij het verzamelen en systematiseren van gegevens of het formuleren en implementeren van het overheidsbeleid, vooral wanneer het gaat om preventie.” De experts kwamen ook met een waarschuwing: “Er is nu betere wetgeving, maar het geweld blijft en de vrouwen lopen nog steeds veel risico's.”

In een rapport uit 2023, waarin de cijfers uit 2022 worden geanalyseerd, en “er een stijging was te zien bij alle vormen van geweldpleging tegen vrouwen”, merkte het  Forum op:

Agressões físicas, ofensas sexuais e abusos psicológicos se tornaram ainda mais frequentes na vida das brasileiras. O assédio sexual, seja no ambiente de trabalho ou no transporte público, atingiu recordes inimagináveis. (…) estamos diante de um crescimento agudo de formas graves de violência física, que podem resultar em morte a qualquer momento.

Niet alleen fysieke en seksuele misdrijven, maar ook psychologische mishandeling komen steeds frequenter voor in het leven van Braziliaanse vrouwen. Seksuele intimidatie op de werkvloer en in het openbaar vervoer waren nog nooit zo hoog. (…) we worden geconfronteerd met een acute toename van ernstig fysiek geweld, wat elk moment tot de dood kan leiden.

Voor veel vrouwen is sindsdien een sombere voorspelling uitgekomen. Op 4 november, een paar dagen voor de demonstraties, publiceerde de krant Correio Braziliense een artikel:

Os recentes casos de violência de gênero que chegaram ao noticiário nacional não deixam dúvidas da existência de um ódio crescente contra as mulheres no país, confluindo para um cenário de perigosa normalização das atrocidades. Não à toa especialistas alertam para uma prática disseminada de extermínio de mulheres e autoridades ressaltam os riscos da banalização de crimes do tipo. (…)

A inação faz parte da engrenagem que tira a vida das mulheres brasileiras todos os dias. Sem uma mobilização que envolva agentes públicos, a sociedade civil, escolas, igrejas, estudiosos, não se alteram estruturas que sustentam um ciclo prolongado de violência que tem o feminicídio como estágio crônico. A crueldade também está na omissão, e esta, sim, precisa ser extirpada.

Recente gevallen van gendergeweld die het nationale nieuws haalden, laten geen twijfel bestaan over een wijdverspreide haat tegen vrouwen in het land, wat leidt tot een gevaarlijke normalisatie van wreedheden. Niet voor niets waarschuwen ingewijden over de wijdverspreide praktijk van het liquideren van vrouwen, terwijl de autoriteiten de risico's bij het bagatelliseren van dergelijke misdaden benadrukken. (…)

Met deze apathie worden Braziliaanse vrouwen dagelijks geconfronteerd. Zonder de inzet van publieke diensten, scholen, kerken en wetenschappers, kunnen we geen veranderingen realiseren in de structuren van een wijdverbreide, in stand gehouden geweldsspiraal, en een niet aflatende femicide. Niets doen is ook een vorm van wreedheid, en dat moeten we bestrijden.