Een bergweg in aanleg in Nepal.Foto door  Flickr. CC BY-NC-SA 2.0

Dit artikel is ingezonden als onderdeel van het Global Voices Climate Justice fellowship, waarbij journalisten uit Sinophone en de meeste landen wereldwijd bij elkaar worden gebracht om de gevolgen van de buitenlandse Chinese ontwikkelingsprojecten te onderzoeken.Vind hier meer informatie.

Tot tien jaar geleden importeerde Nepal cement uit India, maar na een aardbeving met een kracht van 7.8 op de schaal van Richter in Ghorka in 2015, nam de vraag naar cement zevenvoudig toe. In 2019 werd het land zelfvoorzienend met betrekking tot de productie van bouwmateriaal. Dit was vooral mogelijk door de enorme investeringen in Nepal’ s cementindustrie.

In 2017 tekende de Chinese Hongshi Groep met Nepal een buitenlandse directe investeringsovereenkomst ter waarde van  USD 359 miljoen (307 miljoen Euro). Destijds was dat het grootste buitenlandse directe industriële investeringsproject in Nepal’ s productiesector. 

De Hongshi Groep werkte in Nepal bij de bouw van een moderne cementfabriek in het Nawalparasi district samen met Shivam Cement, met een belang van 70 procent en een overeenkomst voor de productie van 12.000 ton  cement per dag.

De investeringen door de Hongshi Groep in Nepal worden in  Peking vaak bezongen als een modelvoorbeeld van China's vroege buitenlandse investeringen, als onderdeel van het Belt and Road Initiative (BRI), het internationale ontwikkelings- en connectiviteitsproject. Het was een van de grootste experimenten door een Chinese cementfabriek om internationaal uit te breiden. De joint venture in Nawalparasi werd inderdaad winstgevend. Chinese functionarissen refereren hier vaak aan, als bewijs dat het BRI in beider voordeel kan werken, waarbij ze Chinese bedrijven kunnen helpen bij het “nieuw leven inblazen van de economie”.

In Nepal heeft het project 10.000 banen opgeleverd, werden wegen aangelegd en de regionale bedrijvigheid kreeg een enorme impuls. Toch kent dit verhaal over gedeelde welvaart nog een andere – verborgen – keerzijde. Terwijl de winsten en het aanzien stijgen, en de aanslag op het milieu en de samenleving in de valleien waar kalksteen wordt gewonnen nooit stopt, zal het stof nooit optrekken.

De Hongshi Shivam cementfabriek in Nawalparasi, Nepal. Foto van Investment Board Nepal. Gebruikt met toestemming.

Twee jaar later, in 2019, betrad een nieuwe Chinese cementfabriek Huaxin de Nepalese markt met een investering van USD 140 miljoen (120 miljoen Euro), met de bedoeling om 3.000 ton cement per dag te produceren. Tot dat moment waren Hongshi en Huaxin in Nepal een van de grootste buitenlandse investeerders.

Volgens de Economic Survey 2013–2014 beschikt Nepal over 1,07 miljard ton kalksteen, genoeg voor een duurzame productie in het land gedurende minstens 100 jaar. Omdat het land na de rampen in 2015 moest worden herbouwd, beleefde de cementindustrie in  Nepal een bloei, waarna ook verschillende binnenlandse bedrijven actief werden. 

Na de bouw van de eerste cementfabriek in 1967,beschikt Nepal nu over 124 geregistreerde cementfabrieken, waarvan er 72 in het hele land in bedrijf zijn en jaarlijks tot 22 miljoen ton cement produceren. Daarom begon Nepal in juli 2022 met de export van cement naar India.

Milieu-effecten

De overstromingen in september 2024 in Nepal, waarbij bijna 250 mensen in het land omkwamen, werden veroorzaakt door zware moesonregens. Maar de verwoestingen in de Rosi-vallei met minstens 69 geregistreerde dodelijke slachtoffers, waren echter meer te wijten aan stremmende steengroeven en zandwinning in het stroomgebied. Daardoor moesten de rivieren zich door smalle geulen persen, en stroomde het water met puin naar de bevolkte overstromingsgebieden.

Maar dat was slechts het topje van de ijsberg. Stremmende en vaak illegale steengroeven, waar bedrijven meer dan toegestaan winnen, een gebrek aan veiligheidsmaatregelen en roofbouw hebben de laatste tijd geleid tot meer overstromingen, aardverschuivingen, lucht-, water- en bodemvervuiling.

Een studie uit 2021 door de Nepalese Rastra Bank, vermeldde dat volgens 92 procent van de respondenten de cementindustrie de veroorzaker is van de lucht-, water- en bodemverontreiniging in hun gemeenschap, waardoor de kwaliteit van leven ernstig heeft geleden. Een ander artikel uit 2021 in de Journal of Development Innovations, bracht de bodemerosie direct in verband met het gebrekkige management en het haperende toezicht bij de Nepalese kalksteenmijnen, alsmede de kwalijke gevolgen door de graafwerkzaamheden.

De geïmporteerde technologie, die vaak wordt aangeprezen als milieuvriendelijker en efficiënter, is een extra probleem voor het lokaal verzet. Omdat fabrieken met buitenlands kapitaal doorgaans gebruik maken van geavanceerdere machines en moderne filtersystemen, lijkt het alsof ze milieuvriendelijker zijn, vergeleken met de oudere bestaande nationale cementfabrieken. Door deze technologische voorsprong kan de overheid of de getroffen gemeenschap moeilijk een vuist maken tegen dergelijke investeringen, aangezien die als een vooruitgang worden gepresenteerd. In het publieke debat wordt afwijzing van deze projecten misschien als irrationeel of tegen de vooruitgang gezien, zelfs wanneer de dorpen nabij de cementfabrieken nog steeds veel last hebben van stof, lawaai en aangetaste landschappen. Door de belofte van “betere winningstechnieken” zwakt de kritiek af en wordt de veroorzaakte schade alsnog als acceptabel gezien.

Tijdens een discussie met Himalkhabar in 2022, spraken de lokale bewoners in de districten Palpa en Dang over de gevolgen voor het grondwaterpeil, de bodem- en luchtverontreiniging en de volksgezondheid door de nabijgelegen cementfabrieken. De bewoners gingen zelfs demonstreren tegen de aanwezigheid van de fabrieken, maar dat was aan dovemansoren gericht.

Mahendra Pandey: “Iedereen praat over de voordelen van de cementindustrie, maar niemand maakt zich zorgen over de gevolgen voor de plaatselijke boeren. De regering ondersteunt ons niet, want het interesseert ze niets over wat de mensen moeten meemaken.”

Foto van  Saurya Cements. Gebruikt met toestemming.

In Nepal is luchtverontreiniging een van de grootste risicofactoren met dodelijke afloop, vóór roken en hoge bloeddruk. Door de blootstelling aan gevaarlijke luchtverontreiniging stierven in 2023 41.300 mensen, meldt het State of the Global Air 2025 rapport. Emissies door de industrie, zoals cement, is een van de belangrijkste bronnen van PM2.5 fijnstofdeeltjes in de lucht met een diameter van 2.5 micrometer of lager. Die kunnen gezondheidsproblemen veroorzaken, zoals hart- en longziekten, kanker, COPD, diabetes, dementie en andere ziekten.

In Nepal genereert de cementindustrie een jaarlijks geschatte omzet van NPR 150 biljard (Euro 859,5 miljoen). De opbrengst uit de export naar India in het financiële  jaar 2023/24 genereerde ook NPR 3.85 miljard (Euro 12 miljoen). Maar deze ontwikkelingen hebben enorme maatschappelijke- en milieukosten tot gevolg. In feite heeft de oncontroleerbare cementindustrie niet alleen haar uitwerking op de volksgezondheid en ecologie, maar ook de ecologische voetafdruk in Nepal wordt alsmaar groter, op een moment dat het land zich heeft gecommitteerd aan een net zero (netto nul) emissie tegen 2045.

Chinese investeringen in cement

Vanaf 2024 heeft India een onofficieel embargo gelegd op cement uit India. Indiase functionarissen stopten met de uitgifte van zogenaamde IS-stempels, certificeringen met de vermelding dat het cement voldoet aan de eisen van het Bureau of Indian Standards. Dit ondanks de bewering door binnenlandse bedrijven, dat het cement uit Nepal van hogere kwaliteit zou zijn dan van hun Indiase tegenhangers.

Maar evenals bij waterkrachtcentrales, wilde India geen producten uit Nepal die Chinese componenten bevatten,  importeren. Dit leidde tot een reeks sluitingen of op halve capaciteit draaiende cementfabrieken in het land. 

De Chinese bedrijven Hongshi en Huaxin waren cruciaal bij Nepal’ s zelfvoorziening bij de cementproductie en rechtstreeks verantwoordelijk voor de werkgelegenheid van duizenden lokale inwoners. Nepal is onderdeel uit een lange lijst van landen die vergelijkbaar mee hebben geprofiteerd, maar ook ecologisch een prijs hebben betaald.

Hoewel de gevolgen van de Chinese investeringen in de Nepalese cementindustrie inmiddels steeds duidelijker worden, bieden andere landen meer inzicht over de gevolgen van de expansiedrift. Zo transformeerde China Chin Tajikistan - als  importeur van cement – tot een van de grootste exporteurs van Centraal-Azië. Dit alles begon met de Huaxin en Tajik Gayur Groep, die het JV Huaxin Gayur cement in de zuidwestelijke provincie Khatlon lanceerde, met een jaarlijkse capaciteit van 1,2 miljoen ton. Twee andere bedrijven openden hun fabrieken een jaar later, en in 2024  werden nog vijf andere fabrieken met Chinees geld gebouwd.

De directe voordelen die deze bedrijven genereren, waaronder banen voor de lokale inwoners die soms gezondheidszorg en onderwijs kunnen krijgen, evenals het innen van royalty's door de overheid, betekent dat het oppositievoeren – vooral voor de milieukosten –  een zeldzaamheid is. Vaak is het ook een probleem om de gezondheids- en milieueffecten direct te koppelen aan een specifiek infrastructuurproject of bepaalde emissies.

En zelfs wanneer er klachten naar voren worden gebracht, is de kans groot dat de lokale gemeenschap er niet beter van wordt. Dit was het geval met een dorp in Kazakhstan dat van de cementfabriek compensatie, sluiting of verplaatsing eiste.

De districts- en provinciale rechtbanken oordeelden aanvankelijk in het voordeel van de dorpsbewoners, omdat de fabriek te dicht bij een woonwijk was gebouwd, hetgeen in strijd met de wet zou zijn. Maar de federale Kazachse regering wijzigde uiteindelijk de regelgeving over de vereiste afstand tussen de milieuschadelijke fabrieken en de woonwijken.

Uiteindelijk mocht de Gezhouba Shieli cementfabriek doorgaan met de productie op dezelfde locatie en met het verder vervuilen van de omgeving, zonder enige gevolgen.

De  erfenis van Himal Cement en het milieuactvisme in Nepal

De Himal Cement Fabriek met een dagelijkse productiecapaciteit van 160 ton, is  staatseigendom. De fabriek werd in 1967 met Duitse hulp opgericht in het dorp Chobhar in Kathmandu. Na een renovatie steeg de productie naar 200 ton. Hiervoor werd het bouwcement uit India, Singapore of Europa geïmporteerd.

Maar meer dan drie decennia later groeide de oppositie tegen de uitstoot door de fabriek. Na de nodige onrust onder de lokale bevolking wilde het bedrijf filters installeren om de uitstoot van stofdeeltjes door de schoorsteen terug te dringen. Ook wilde ze een hoognodige milieueffectrapportage laten opstellen en een damwand bouwen om de aangrenzende gebieden tegen aardverschuivingen te beschermen. 

Uiteindelijk werd de fabriek in 2002 definitief gesloten, nadat het bergdorp Chobhar een grootschalige campagne tegen stof- en luchtvervuiling startte. Volgens deskundigen is tot 80 procent van het stof en het roet dat s’ winters door de te hoge temperatuur in de Kathmandu-vallei blijft hangen, afkomstig van de Himal cementfabriek. Bovendien is Kathmandu wereldwijd de enige grote stad met een op volle capaciteit draaiende cementfabriek op slechts vier kilometer van het stadscentrum. De fabriek werd in 2022 definitief gesloten.

Het is een van de eerste en meest spraakmakende sluitingen van een industrie met  betrekking tot de milieuproblematiek in Nepal; er volgden nog vele. De erfenis van Himal Cement en haar einde herinneren aan een fragiel evenwicht tussen ecologie en economische belangen.

Maar jaren later gaat de illegale winning in de rivierbeddingen nog onverminderd door. En toen milieuactivist Dilip Mahato zich uitsprak tegen illegale winning van lokaal rivierzand, werd hij in  koelen bloede vermoord. Zijn familie wacht nog steeds op gerechtigheid.