Moharaj Sharma als nieuwslezer op de Nepalese tv-zender AP1 HD TV. Beeld is eigendom van Moharaj Sharma.

Dichter, journalist en documentairemaker Moharaj Sharma heeft de afgelopen twintig jaar met zijn radio- en televisiewerk een invloedrijke rol gespeeld in het literaire en culturele landschap van Nepal. Hij wordt geroemd om zijn culturele kennis en integriteit en staat bekend om zijn poëzie met als thema's identiteit, maatschappelijke verandering en menselijkheid, die in Nepal en de diaspora wereldwijd herkenning geven.

Hij is lid van het eerste uur van het INLS (het Internationale Nepalese Literatuur Genootschap) en momenteel nieuwsredacteur bij AP1 Television, waar hij een wekelijks literair onderdeel presenteert waarin hij schrijvers en denkers voor het grote publiek zichtbaar maakt. Zijn toewijding aan het instandhouden van cultuur wordt onderstreept door zijn onderzoek naar de taalkundige wortels van het Nepalees en Sanskriet en zijn documentaire over de veerkracht van Nepalees-sprekende vluchtelingen uit Bhutan. Sharma heeft verschillende onderscheidingen ontvangen –van het INLS, de universiteit van Gauhati en literaire instituten in Bhutan, de VS en Zuid-Korea – en is nog steeds van grote invloed op de hedendaagse Nepalese literatuur door de bijzondere combinatie van journalistieke helderheid en zijn poëtische blik.

Sangita Swechcha van Global Voices interviewde Moharaj Sharma per e-mail om meer te weten te komen over zijn ontwikkeling als dichter, journalist en documentairemaker en zijn inspanningen voor een groter bereik van de Nepalese literatuur, het erfgoed van de taal en de verhalen uit de diaspora.

Sangita Swechcha (SS): Uw werk omvat poëzie, journalistiek en het vertellen van verhalen middels documentaires. Hoe beïnvloeden deze verschillende uitingsvormen elkaar in uw creatieve proces?

Moharaj Sharma (MS): Hoewel poëzie, journalistiek en documentaires drie verschillende vormen lijken te zijn, hebben ze elkaar in mijn creatieve werk juist altijd aangevuld. De innerlijke dialoog tussen alle drie heeft me geïnspireerd om focus te houden in mijn werk. Net zoals de Oosterse filosofie de kracht van een mantra beschrijft, voel ik een soortgelijke kracht in literatuur, dat zorgt voor opschudding in de samenleving. Poëzie echoot de vreugde en het verdriet van een samenleving op een diepe en subtiele manier. In de journalistiek zie ik eenzelfde ontvankelijkheid terug. Nieuws is meer dan alleen informatie; het is een werkelijkheid die verwoven is met het leven, de dromen en worstelingen van mensen. Het vak journalistiek, met haar integere houding tegenover feiten, betrokkenheid en het respecteren van authentieke stemmen, legt een verantwoordelijkheid in mijn schrijven. Documentaires vlechten deze twee werelden samen tot één enkele draad. Door het vertellen van verhalen met beelden probeer ik de feitelijkheid van de journalistiek te mengen met de menselijke gevoeligheid van poëzie.

SS: In je schrijven gaat het veel over identiteit, cultuur en de Nepalese diaspora. Welke persoonlijke ervaring of ontmoetingen hebben de meeste invloed gehad op hoe jij deze thema's ziet?

MS: De laatste 20 jaar ben ik via de journalistiek altijd dicht bij het gewone leven van mensen geweest. In Nepal bestaat er, met 142 etnische groepen en meer dan 120 talen, een grote diversiteit aan talen, culturen en etniciteit. Elke etnische groep heeft zijn eigen taal, religie, gebruiken, cultuur en tradities. Deze enorme verscheidenheid maakt de Nepalese samenleving ‘velen in één en één in velen’.

Ik heb door mijn reizen en ervaringen in het VK, de VS, Zuid-Korea, India en Indonesië geleerd hoe ontzettend belangrijk taal, cultuur en identiteit is. Met name in de huidige internationale wereld blijven mensen zich herinneren waar ze vandaan komen en zorgen ze er juist voor om hun erfgoed te behouden en dit uit te dragen, en ontlenen ze ook plezier aan hun identiteit.

Uit de statistieken blijkt dat er in zo'n 150 landen mensen wonen die Nepalees spreken en, waar ze ook naar toe gaan, ze nemen de Nepalese taal, cultuur en beschaving met zich mee. Deze reis- en onderzoekservaringen vormden een  grote inspiratie voor mijn professionele en literaire carrière.

SS: U hebt de verhalen van Nepalees-sprekende Bhutanese vluchtelingen vastgelegd. Het verhaal van deze gemeenschap – al decennialang verdreven van hun huis, levend in vluchtelingenkampen in Oost-Nepal en uitwaaierend over de hele wereld – is er één van veerkracht en cultureel overleven. Wat is u het meest bijgebleven van hun ervaringen?

MS: In 1624 werden 60 Nepalese families naar Bhutan gebracht, na een overeenkomst tussen de religieus leider van Bhutan (Zhabdrung Ngawang Namgyel) en de koning van Nepal (Ram Shah). Ze hielpen bij de eenwording en ontwikkeling van Bhutan maar toen hun invloed toenam, werden ze door de overheid onderdrukt.

In de jaren 90 van de 20e eeuw zorgde het ‘One Nation, One People’ beleid in Bhutan voor het inperken van de Nepalese taal en cultuur. Dit leidde tot de verbanning van 100.000 Nepalees-sprekenden, die vervolgens bijna twee decennialang als vluchtelingen in Nepal woonden. Zelfs toen behielden ze hun taal en cultuur door het geven van lessen en stimuleren van literatuur via groepen als de Literary Council of Bhutan.

Ze hebben nu een nieuw thuis gevonden verspreid over acht verschillende landen, waaronder de VS, Australië en Canada, maar de strijd voor hun identiteit blijft. Het behouden van de taal en cultuur blijft van groot belang en versterkt hun aanwezigheid in het buitenland.

Ik ben naar de VS gereisd om deze gemeenschap daar te bestuderen. Ooit waren ze stateloos, maar nu laten ze een bloeiende cultuur zien: er wordt Nepalees onderwezen op scholen, overheidsambtenaren huren taalexperts in en de gemeenschappen zijn internationaal zichtbaar. Zelfs nadat ze alles kwijt zijn geraakt, hebben ze toch hun trots behouden en zijn ze politiek actief en betrokken bij het beleid van het land waar ze terecht zijn gekomen.

Moharaj Sharma met Nepalees-sprekende Bhutaanse kinderen in de VS, die oosterse filosofie studeren. Afbeelding van Moharaj Sharma.

SS: U bent zeer betrokken bij het stimuleren van Nepalese literatuur via radio en tv. Hoe ziet u de rol van de media veranderen in het voeden van een literaire cultuur?

MS: Toen ik met radio begon, was de toegang tot media beperkt en werd het grote publiek zelden bereikt door dichters, schrijvers en cultuurwetenschappers. De afgelopen twee decennia laat een enorme vooruitgang in technologie zien; één keer toetsen op je telefoon en de hele wereld ligt aan je voeten. Vroeger gaven poëzievoordrachten, literaire interviews en discussies op tv erkenning aan schrijvers en genereerde het culturele interesse. Vandaag de dag stimuleert de media niet alleen de literatuur maar initieert gesprekken over allerlei nieuwe mogelijkheden en over gebruiken wereldwijd.

De digitale media heeft de scheiding tussen het midden en de marges afgebroken. Zij die nooit in print verschenen worden nu via sociale netwerken wel zichtbaar, denk aan allerlei mensen binnen de cultuursector en aan dichters, schrijvers, migrantenarbeiders en huisvrouwen. Tegelijkertijd is de verantwoordelijkheid van de media groter geworden, omdat verwarring, overdrijving en commerciële content de echte creatieve werken van betekenis kunnen overschaduwen. De rol van journalisten, redacteuren, producenten en cultuurwerkers is hierbij essentieel.

SS: Uw onderzoek houdt zich ook bezig met de herkomst van het Nepalees en Sanskriet. Wat interesseert u zo in deze geschiedkundige en filosofische verkenning van taal?

MS: Nepal is een meertalig, multicultureel land met een veelvoud aan tradities; mensen leven zowel op 58 meter hoogte als op bijna 5000 meter boven zeeniveau. Er zijn grote verschillen in taal, cultuur en manier van leven maar toch bestaat er tussen de gemeenschappen veel tolerantie.

De Vedische literatuur en Oosterse filosofie benadrukken de heilige aard van Nepal. Wijzen komen hier om kennis te vergaren door middel van yoga, meditatie en ascese. Volgens de Boeddhistische traditie zijn de boeddha's Kanakamuni, Krakuchhanda, en Siddhartha Boeddha hier geboren en verspreidden ze vervolgens hun wijsheid. Ik ben zeer geïnteresseerd in de talen, culturen, kunst en volkstradities die Nepal haar unieke identiteit hebben gegeven.

Media speelt een belangrijke rol in het behouden en bevorderen van deze onderwerpen. Ik ben van de Sinja Vallei van Jumla, de plek van oorsprong van de Nepalese taal, naar de Universiteit van Oxford gereisd waar het Sanskriet wordt onderwezen.

Het Sanskriet is de moeder van vele talen, waaronder het Nepalees, en is daarom cruciaal om de geschiedenis en de evolutie van taal te begrijpen. Dit is een grote inspiratie voor mij.

SS: Welke thema's of perspectieven uit je nieuwe poëziebundel wil je graag delen met lezers?

MS: Ik hou van eenvoudige poëzie die de verhalen van gewone mensen vertelt. Door mijn jarenlange werk als redacteur van talloze stemmen en evenementen, zijn het die ervaringen die vanzelfsprekend tevoorschijn komen in mijn werk. Ik probeer de pijn, hoop en de reis van de Nepalese diaspora die vecht voor een identiteit te vangen.

Onze generatie was getuige van veel belangrijke momenten in de Nepalese geschiedenis: poëzie zorgt ervoor dat deze ervaringen bewaard blijven, als getuigenissen voor de toekomst. Ik blijf de thema's identiteit, maatschappelijke verandering en de spanning tussen traditie en het moderne leven verkennen.