Met behulp van films begon Verse feministische ideeën te vertalen naar visuele verhalen. Foto van Exile Hub. Met toestemming gebruikt.

Exile Hub is één van de partners van Global Voices in Zuidoost-Azië. Het initiatief is ontstaan naar aanleiding van de staatsgreep in Myanmar in 2021 en richt zich op het ondersteunen van journalisten en mensenrechtenverdedigers. Dit bewerkte artikel is opnieuw gepubliceerd in het kader van een samenwerkingsovereenkomst.

Verse, een Birmese filmmaker, gevormd door het stille verzet van haar grootmoeder, gebruikt het vertellen van verhalen om genderstereotypen aan te vechten en vrouwen waarvan maar al te vaak de stem wordt genegeerd een stem te geven.

Verse begon haar professionele carrière in 2018 als verslaggever bij een lokaal persbureau in Myanmar. Ze droomde ervan politiek nieuws te verslaan, maar stuitte al snel op systemische genderdiscriminatie. Tijdens een belangrijke opdracht werden mannelijke verslaggevers naar Nay Pyi Taw gestuurd om parlementaire zaken te verslaan, terwijl haar werd verteld achter te blijven.

Ze herinnerde zich het moment nog: “Er werd mij verteld dat vrouwen die kansen niet kregen. Ik kon geen baan accepteren waarbij mijn groei werd belemmerd, simpelweg omdat ik een vrouw ben.”

Ze verliet de journalistiek en sloot zich aan bij een vrouwenrechtenorganisatie, waarbij ze zich ging richten op mensenrechten en feministische belangenbehartiging.

Voordat Verse ooit een redactie binnen was gestapt of een camera had opgepakt, groeide ze op bij haar grootmoeder en zag ze hoe deze in stilte de regels van haar tijd trotseerde; een stoere, gerespecteerde Rakhine-vrouw die een houtzagerij runde, dagelijks tussen mannen werkte en weigerde zich te schikken naar de gendernormen die haar werden opgelegd.

Verse spreekt vol trots over haar oma: “Ze heeft me nooit gezegd: ‘Je bent een meisje, dus je kunt dit niet doen.’ Ze leerde me dat daden gevolgen hebben, maar dat geslacht nooit een beperking mag zijn.”

De filosofie van haar grootmoeder vormde de basis van Verse's feministische wereldbeeld. Zelfs bij kleine, alledaagse handelingen verzette haar grootmoeder zich tegen maatschappelijke verwachtingen. Terwijl de buurt erop stond dat vrouwen hun ondergoed onder de longyi (traditioneel Birmees kledingstuk, vergelijkbaar met een sarong) moesten verbergen tijdens het drogen van de was, dacht haar grootmoeder daar anders over. Vanuit gezondheidsoverwegingen zei ze dat ondergoed zonlicht nodig had om de vorming van bacteriën te voorkomen. Dus hing ze het gewoon voor het huis te drogen. Ze heeft nooit geloofd dat vrouw zijn betekent dat je minder waardigheid hebt.

Doordat Verse onder deze invloeden opgroeide, kreeg ze het feminisme niet via boeken mee, maar door de levenservaringen van een vrouw die veerkracht, trots en gelijkheid uitstraalde, lang voordat Verse het woord ‘feminisme’ leerde kennen.

In 2020 volgde Verse lessen aan de Yangon Film School, waar ze begon met het vertalen van feministische ideeën naar visuele verhalen. De klas zelf vormde een nieuwe confrontatie met genderdiscriminatie. Zes mannelijke en zes vrouwelijke studenten kregen er les. Op een dag stelde een mannelijke klasgenoot haar een ongepaste vraag, gebaseerd op een schadelijke culturele mythe dat meisjes met armhaar of een lichte snor ‘seksueel provocerend’ zouden zijn.

Ze was gekwetst en boos, maar ze koos voor een andere reactie.

Tijdens een groepsdiscussie in de klas bracht Verse het incident ter sprake, wat leidde tot een openhartig gesprek over hoe studenten zouden moeten reageren wanneer ze verbaal worden lastiggevallen. Haar moed bracht de filmschool ertoe om voor het eerst een nultolerantiebeleid ten aanzien van seksuele intimidatie in te voeren.

Het filmwerk van Verse is sindsdien een voortzetting geworden van haar feministische erfenis. Haar verhalen draaien om vrouwen die vaak niet gehoord of gezien worden.

“Via film wil ik mensen empathie laten voelen en hen de emoties, het bestaan en de onderdrukking van vrouwen op een nieuwe manier laten zien. Ik denk altijd met hen mee.”

Eén van haar meest betekenisvolle werken is de animatiefilm ‘Exit‘ die de levenservaringen van sekswerkers in Myanmar, die te maken hebben met stigma, geweld en criminalisering, weergeeft. De film, die werd ondersteund door het Goethe-Institut Myanmar, is vertoond op de Shi Exhibition en het DVB Peacock Film Festival 2024.

Verse hoorde voor het eerst van Exile Hub in 2022 nadat ze een Critical Voices-productiesubsidie had ontvangen. In 2025 werd ze opnieuw geselecteerd als ontvanger van de Feminist Storytelling Grant, waarmee ze de documentaire ‘Fight for Freedom‘ maakte.

De film volgt een verbannen vrouw die zich verzet tegen het patriarchaat van het Myanmarese leger; een verhaal over moed en de krachtige vastberadenheid om een ideologische revolutie te ontketenen. Er bestaat geen hiërarchie van onderdrukking waarin de ene vorm grootser of kleiner is dan de andere. Elke vorm van onderdrukking moet worden aangevochten en ontmanteld.

Hoewel haar professionele mogelijkheden zijn uitgebreid, woont Verse nog steeds in Myanmar. Haar grootmoeder is op leeftijd en heeft zorg nodig.

Ze zegt simpelweg: “Ze heeft me niet alleen opgevoed. Ze heeft me eigenwaarde bijgebracht. Ze heeft ervoor gezorgd dat ik nooit geloofde dat mijn geslacht een beperking was. Hoe zou ik haar ooit achter kunnen laten?”

Feminisme is voor haar een geleefde ervaring, geworteld in veerkracht en de moed om onderdrukking aan te vechten, waar die zich ook voordoet. Met behulp van haar films geeft Verse gestalte aan haar overtuiging door verhalen te herschrijven, barrières te doorbreken en een wereld te schetsen waarin de stemmen van vrouwen niet alleen gehoord, maar ook geëerd worden.

Het leven van Verse wordt gevormd door een eenvoudige ideologie: “Vrouwen verdienen gelijkheid, waardigheid en de vrijheid om hun eigen leven te bepalen.”