Vrouwenprotest tegen verkrachting in Senegal in 2021. Screenshot van de video ‘Rape Cases in Senegal’ op het Le Dakarois 221 YouTube channel.

Door Bowel Diop

In Senegal kunnen vrouwen die slachtoffer zijn van verkrachting veroordeeld worden omdat ze proberen hun leven weer in eigen handen te nemen door een abortus te ondergaan.

Net als veel andere Afrikaanse landen keurde Senegal op 27 december 2004 het Maputo Protocol  goed, een verdrag van de Afrikaanse Unie dat de rechten van vrouwen en meisjes in heel Afrika bevordert en beschermt. Volgens de bepalingen van artikel 14 moeten de ondertekenende staten:

Autoriseer medische abortus in gevallen van seksueel misbruik, verkrachting, incest en wanneer het voldragen van de zwangerschap de geestelijke en lichamelijke gezondheid van de moeder of het leven van de moeder en de foetus in gevaar brengt.

In Senegal blijft dit recht echter grotendeels bij woorden. Mensenrechtenorganisaties, zoals de Internationale Federatie voor Mensenrechten (FIDH), de Senegalese Liga voor Mensenrechten (LSDH) en de Afrikaanse Assemble voor de Verdediging van Mensenrechten (RADDHO), een nationale NGO gevestigd in de Senegalese hoofdstad Dakar, hekelen de niet-naleving door de staat van zijn internationale verplichtingen. In 2024 publiceerden deze drie organisaties hun rapport ‘Dual Hardship‘, waarin ze waarschuwen dat artikel 14 van het Maputo-protocol niet is omgezet in nationale wetgeving en dat vrouwen die slachtoffer zijn van verkrachting of incest hun zwangerschap daarom moeten voldragen.

In Senegal verbiedt Artikel 305 van het Wetboek voor strafrecht abortus, behalve in beperkte therapeutische omstandigheden die bedoeld zijn om het leven van de moeder te redden. Deze situatie drijft veel vrouwen, waaronder slachtoffers van verkrachting of incest, tot illegale, gevaarlijke en vaak levensbedreigende praktijken.

Volgens Prison-Insider, een Frans platform dat informatie over gevangenissen wereldwijd deelt, is tot wel 46 procent van de vrouwen die vastzitten in de Liberté VI-gevangenis in Senegal veroordeeld voor kindermoord, wat de omvang van het probleem aantoont.

Hoewel het recht op abortus nauwelijks wordt erkend, zijn de redenen hiervoor niet alleen juridisch, maar ook sociaal-cultureel van aard.

Religieuze argument

Het religieuze argument wordt het vaakst gebruikt om het verbod op abortus te rechtvaardigen. Hoewel 95 procent van de Senegalese bevolking moslim is, is het land een seculiere republiek. Artikel 1 van de grondwet bepaalt:

De Republiek Senegal is seculier, democratisch en sociaal. Ze  garandeert dat alle burgers gelijk zijn voor de wet, ongeacht afkomst, ras, geslacht of religie. Ze respecteert alle overtuigingen.

In een seculiere staat zou het debat beperkt moeten blijven tot de medische en juridische domeinen. Het is belangrijk om te weten dat volgens sommige islamitische tradities de ziel 120 dagen na de ontwikkeling van het embryo in de foetus wordt geblazen, wat betekent dat het beëindigen van een zwangerschap vóór deze datum geen einde aan een leven betekent.

In elk geval hebben alle vrouwen het recht om beslissingen over hun eigen lichaam te nemen, zonder dat dit wordt beperkt door collectieve religieuze normen. Zou het argument dat een ongeboren kind geen inspraak heeft in de zaak, de rechten moeten ontnemen van vrouwen wier toestemming niet is gevraagd?

Waarom zou je het leven van een reeds gekwetst, bewust wezen opofferen voor een potentieel nieuw leven? Dit argument houdt geen stand als we kijken naar de mentale en fysieke gezondheid van vrouwen, noch naar hun waardigheid. Het recht op lichamelijke autonomie moet voorrang krijgen. Een slachtoffer van verkrachting of incest vragen om een ​​ongewenste zwangerschap te doorstaan, dit ter wille van ‘maatschappelijke waarden’ is hypocriet, hardvochtig en diep onrechtvaardig.

Het beschermen van morele waarden

Een ander argument tegen het recht op abortus is dat van traditie. Welke “morele normen” proberen we te beschermen? Als “moraal” betekent dat we de lichamen van vrouwen moeten controleren, dan zijn deze morele normen achterhaald. De “morele normen” die we zouden moeten beschermen, zijn de waardigheid en vrijheid van vrouwen, en niet vasthouden aan de mannelijke overheersing.

Het echte probleem is de mannelijke macht, dat nog steeds dicteert wat vrouwen met hun lichaam zouden moeten doen. De macht van deze ideologie is zo groot dat sommige vrouwen haar verdedigen, waaronder hoogopgeleide vrouwen. Dit bewijst hoe diep patriarchale normen zijn verankerd, zelfs bij degenen die ze juist zouden moeten afbreken.

In Afrika zijn de argumenten tegen abortus opvallend vergelijkbaar en direct verbonden met drie hoofdgebieden: religie, tradities, en Afrikaanse waarden” . Ze draaien om het verbod op doden zoals dat in drie monotheïstische religies voorkomt, en om het idee dat abortus een geïmporteerde praktijk is, vreemd aan de lokale cultuur, die de traditionele morele waarden bedreigt, die stellen dat het moederschap als een zegen wordt beschouwd. Een ander veelgehoord argument is dat een onschuldige, weerloze foetus niet de prijs zou moeten betalen voor de omstandigheden van de zwangerschap.

Deze argumenten zijn echter voornamelijk gebaseerd op emoties, taboes of een vorm van conservatisme, en zelden op wetenschap, fundamentele rechten of de realiteit van seksueel geweld. In Senegal heeft JGEN, een NGO die zich inzet voor de bestrijding van gendergerelateerd geweld, haar oproep verhoogd om de wetgeving te wijzigen en zo te voldoen aan het Maputo-protocol.

Als vrouw steun ik het onvoorwaardelijke recht op abortus. Alle vrouwen zouden vrij moeten kunnen beslissen wat het beste is voor hun lichaam, hun leven, hun gezondheid en hun toekomst, vooral in gevallen van verkrachting of incest. Keuzevrijheid zou een recht moeten zijn en geen luxe.