‘Ik zie Palestina niet als een op zichzelf staand verhaal': interview met Vivien Sansour, oprichter van de Palestine Heirloom Seed Library
Palestijnse boeren oogsten olijven in de omgeving van Jenin, november 2015. Foto door TrickyH op Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).
Door Thin Ink
Dit is een fragment uit een langer interview in Thin Ink, een wekelijkse publicatie over voedsel, klimaat en waar deze twee elkaar ontmoeten. Lees hier het volledige interview.
Vivien Sansour is de oprichtster van de Palestine Heirloom Seed Library en een onvermoeibare pleitbezorgster van voedselsoevereiniteit, niet alleen voor haar eigen land, maar voor de hele wereld. Al jaren zet ze zich in voor het behoud van de zaden, gewassen en verhalen die de Palestijnen met hun land verbinden.
In dit interview met Thin Ink vertelt Sansour over het verleden, het heden en de toekomst van Palestijnse voedselsystemen en over de vraag of en hoe deze nieuw leven kunnen worden ingeblazen.
Thin Ink (TI): Misschien kun je eerst wat meer vertellen over de Palestine Heirloom Seed Library die je hebt opgericht. Wat was het idee erachter? Wat heeft je ertoe aangezet om dit te doen, en wat was je motivatie?
Vivien Sansour (VS): De Seed Library is eigenlijk ontstaan uit veel verdriet en uit het besef dat ik als jongere die opgroeide in Palestina, vanaf mijn geboorte wist dat alles waar ik van hield, bedreigd werd. Er is dus nooit een moment in mijn leven geweest waarop ik het gevoel had dat ik iets als vanzelfsprekend kon beschouwen.
Ik ben geboren aan het eind van de jaren '70, en natuurlijk was de Israëlische bezetting al heel lang gaande. Het idee dat er iemand controle over jouw leven heeft was altijd aanwezig. Ik weet zeker dat je dat wel begrijpt, gezien waar je vandaan komt.
Maar toen ik kind was, was de wereld heel tastbaar en echt, zoals de konijnen van mijn grootmoeder, de abrikozenbomen van mijn familie en de amandelbomen waar ik veel tijd doorbracht, niet alleen als kind, maar ook als volwassene. De schaduw van die eeuwenoude amandelbomen … is een band die nog steeds diep in mijn poriën zit. Ze is als een verlengstuk van mijn lichaam, mijn familie, mijn leven.
Dit zijn niet alleen maar romantische woorden. Zo ben ik opgegroeid. Ik ben verliefd op de plek waar ik vandaan kom, en de Seed Library was voor mij een manier om die liefde in een soort … ik weet niet … hedendaags verhaal en structuur te gieten waar mensen zich mee kunnen identificeren en die ze begrijpen.
Nadat ik had geprobeerd om een doctoraat in landbouw- en levenswetenschappen te behalen, besefte ik dat ik met de mensen wilde praten met wie ik was opgegroeid en met de mensen die ik was vergeten te ontmoeten. Ik wilde geen acht jaar van mijn leven verspillen in de zalen van universiteiten, terwijl ik die acht jaar ook kon doorbrengen met ouderen die er morgen misschien niet meer zijn, en met de kennis die zij hebben. Ik ben gestopt met de opleiding, ben naar huis gegaan en heb mezelf toegestaan om mensen te bezoeken die ik niet kende, naar dorpen te gaan, willekeurige mensen op straat aan te spreken en gewoon net zoveel van mezelf te delen als ik ook van anderen ontving.
View this post on Instagram
Het is eigenlijk heel ironisch. Nadat ik trots mijn doctoraat had afgebroken, werd ik uiteindelijk uitgenodigd in de academische wereld om te komen vertellen over wat ik precies had gedaan.
Nu begrijp ik het allemaal, want ik deed het echte veldwerk. Ik noemde het niet zo; het was meer verdriet en werk om de cultuur en de biocultuur van een plek en een volk waartoe ik behoor, maar ook een volk dat mij veel heeft geleerd, te behouden, te eren en levend te houden.
Ik was letterlijk op zoek naar de smaak van mijn jeugd. Dus elke vraag die ik stelde, was meer een vraag naar iets waar ik naar verlangde. Ik was als iemand die zijn geliefde had verloren en die probeerde die geliefde weer op te bouwen aan de hand van de overblijfselen, snap je? Zo ben ik begonnen met het verzamelen van verschillende zaden, zoals wortel, bonen, rucola of spinazie. En toen ik dit met de wereld begon te delen, bleek ik niet de enige geliefde met een gebroken hart te zijn.
Veel mensen lopen rond met een gebroken hart omdat hun wereld is vernietigd en nog steeds wordt vernietigd. De bibliotheek reikt nu verder dan Palestina en we runnen eigenlijk een wereldwijd burgerinitiatief. Ik denk dat dit komt omdat mensen, vooral inheemse volkeren en mensen die pijn en onderdrukking kennen, begrijpen dat we in een palliatieve tijd leven, waarin veel van wat we liefhebben aan het sterven is en opzettelijk wordt vernietigd en vervangen.
TI: Dat is mooi en triest tegelijk. Er zijn zoveel aspecten die ik verder wil uitdiepen. Dus je begon met het beschermen van deze zaden, maar ook van de verhalen, cultuur en herinneringen die ermee verbonden zijn. Helaas moet ik je weer terugbrengen naar Palestina. Uit de laatste statistieken van de VN blijkt dat het overgrote deel van de landbouwgrond in Gaza is verwoest en dat de grond die niet is verwoest, grotendeels ontoegankelijk is. Wat betekent dat verlies van landbouwgrond, afgezien van de voedselproductie, voor het verlies van geschiedenis, cultuur en kennis over jullie voedselsystemen?
VS: Ten eerste: ik ben niet bezig met het beschermen van iets. Ik merk dat mensen daar steeds over praten, en ik vind dat fascinerend, want in werkelijkheid zijn het deze zaden die ons beschermen. Ik bedoel, wij zijn degenen die moeten eten. Wij zijn degenen die schone zuurstof moeten inademen. En in veel opzichten, in deze tijden van groot verdriet, houden deze zaden ons in leven, geven ze ons hoop en bewaren ze onze geschiedenis. Daarom proberen we ze te verspreiden en ze overal waar we kunnen ruimte te geven om te groeien, omdat ze de bewaarders zijn van ons verhaal.
Ten tweede kan de VN me niets schelen. De VN kan de pot op, en hun rapporten ook. Hetzelfde geldt voor internationale organisaties die beweren zich in te zetten voor mensenrechten en ecologie. Als iemand die vaak een ecologist wordt genoemd, voel ik me enorm verraden door deze organisaties. Onze Seed Library bevindt zich bijvoorbeeld in Battir, een dorp dat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO staat. En ik zie UNESCO niets doen om deze plek te beschermen. Sterker nog, elke dag krijgen we te maken met een nieuwe inval van kolonisten.
Neem dus alstublieft nota van mijn woede, want de wereld is doodstil, behalve dan de mensen aan de basis die als zaadjes proberen te overleven in een uiterst onstabiele omgeving, van New York City tot Birma en waar dan ook. Zij laten hun stem horen, terwijl al die instellingen juist zijn opgezet om ons het zwijgen op te leggen.
Ik kom zo op je vraag over land terug, maar ik wil eerst benadrukken dat we willen dat de Seed Library een plek van vrijheid is, een initiatief waarmee we autonomie krijgen over ons voedsel, maar ook over onze geest, onze gedachten en onze woorden. Daarom heb ik altijd elke steun van overheidsinstellingen afgewezen.
En als je het hebt over land en de massale vernietiging van land, hoe kunnen deze zaden dan overleven? Deze zaden, vooral de gewassoorten die we eten, zoals courgettes, tomaten, enz., zijn variëteiten die op een ongelooflijk fantasierijke, creatieve en wetenschappelijke manier zijn ontwikkeld, in samenwerking met de bodem, het land, het water en de lucht. Ze zijn duizenden jaren oud.
Okra komt niet uit Palestina, maar is daarheen gereisd, werd daar gedomesticeerd en werd door jarenlange domesticatie een zeer welkome gast (in onze keuken), tot het punt waarop we nu een ba'al okra hebben, waarbij ba'al [nl] verwijst naar de Kanaänitische god van de vruchtbaarheid.
Tot op de dag van vandaag noemen we deze variëteiten die zonder irrigatie groeien ba'al. Deze variëteiten hebben een relatie opgebouwd met de bodem en de handen van mensen. Alles wat we vandaag eten, als we het geluk hebben voedsel op ons bord te hebben, is het resultaat van een relatie tussen land, bodem, menselijke en niet-menselijke elementen. En dus wanneer je het land en de bodem wegneemt en vernietigt, vernietig je het vermogen om deze relaties te onderhouden die continuïteit mogelijk maken.
Het is duidelijk dat deze vernietiging van onze landbouwgrond opzettelijk is gebeurd. Dit is overigens al een tijdje aan de gang.
View this post on Instagram
TI: Maar we moeten ergens beginnen, toch? Je doet dit al veel langer dan ik mijn journalistieke werk doe, maar ik denk dat als ik mijn werk opgeef, ik hen laat winnen, of dat nu de militaire dictators in Birma/Myanmar zijn of de mensen die privéwinsten boven het algemeen belang stellen als het gaat om voedsel en klimaat. Maar ik heb absoluut het gevoel dat wat ik doe totaal ontoereikend is.
VS: Weet je, ik zie Palestina niet als een op zichzelf staand verhaal. Dat is niet de kern van waarom ik leef of waarom ik doe wat ik doe. We leven in een verzengende wereld, niet alleen wat betreft de stijgende temperaturen, hoewel dat natuurlijk ook een rol speelt, maar ook een verzengende wereld van geweld en ongekende maatregelen. De introductie van AI, de vooruitgang van militaire technologie en surveillance, en het hyperkapitalisme waarin we leven, hebben deze planeet bijna onbewoonbaar gemaakt, toch?
Ik zie wat er met ons gebeurt dus niet los daarvan. Ik zie het als een microkosmos.
Ik sprak laatst met een vriend in Palestina, en hij zei: “Misschien zijn wij wel de gelukkigen, in die zin dat, gezien de richting die we opgaan met AI en klimaatverandering, de hel waarin wij leven misschien nog mild lijkt in vergelijking met de hel die de wereld te wachten staat.”
De president van Colombia heeft, heel scherpzinnig, meerdere malen gezegd dat Palestina een proefproject is. Dus let op en word wakker, wereld. Voor mij en voor ons bij de Seed Library is de visie altijd geweest dat ik misschien niet in staat ben om de wereld tijdens mijn leven te veranderen, maar wat ik wel kan doen, voor zover ik dat kan, is meer tedere ruimtes in de wereld creëren en die tedere ruimtes zoveel mogelijk uitbreiden, zodat ze met elkaar in verbinding kunnen staan, maar ook opdat de volgende generatie iets heeft. Het ging niet om: “Oh, ik ga Palestina bevrijden.”
Ons werk bestaat erin mensen eraan te herinneren dat er nog steeds een leven is dat de moeite waard is om voor te vechten. Hoe luidt dat gezegde ook alweer, dat je een zaadje plant zodat anderen in de schaduw ervan kunnen leven? Precies dat.
