Verwoesting in Gaza. Foto door Jaber Jehad Badwan op Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).

Door Masum Mahbub

Uiteindelijk werd een staakt-het-vuren ondertekend. En mensenrechtenorganisaties schroeven hun activiteiten op om gezinnen te bereiken, die bijna twee jaar zijn geconfronteerd met meedogenloze bombardementen en blokkades, terwijl de wereld haar aandacht richt op de herbouw.

De verwoesting in Gaza is niet alleen een humanitaire tragedie. Het veroorzaakte een van de ernstigste milieurampen in de 21e eeuw. Twee jaar van onophoudelijke bombardementen hebben hele wijken met de grond gelijk gemaakt, maar ook de bodem, het water en de lucht verontreinigd. Terwijl de wereld al aan herbouw denkt, moeten we ons goed realiseren dat de uitdaging waar we voor staan, niet alleen een humanitair of politiek probleem is.

Als hoofd van een organisatie die zich decennia heeft beziggehouden met de samenhang tussen humanitaire noodhulp en rampenbestrijding, was ik ervan getuige hoe de achteruitgang van het milieu een hele gemeenschap kan verlammen. Maar wat we in Gaza meemaken is van een compleet andere orde. Het gaat hier niet alleen om nevenschade door een oorlog, maar we hebben te maken met een opzettelijke, systematische vernietiging van het milieu in de breedste zin van het woord.

Dit is genocide, dat als wapen wordt gebruikt om het land onbewoonbaar te maken en elke toekomst voor een autonome Palestijnse samenleving te vernietigen.

Systematische vernietiging

Het afgelopen decennium hebben de Palestijnen in Gaza, ondanks een verstikkende blokkade, opmerkelijke stappen gezet in klimaatbeheersing. Wereldwijd heeft Gaza de meeste zonnenpanelen op daken geïnstalleerd, een fundamentele oplossing bij een bewust gecreëerde energiecrisis. De Palestijnen kwamen met plannen om schaars water te beheren en aan een opwarmend klimaat te koppelen. Deze inspanningen waren een bewijs van hun doorzettingsvermogen, maar de Israelische militaire campagne heeft de plannen systematisch geboycot.

Dit zijn geen willekeurige oorlogshandelingen. De vernietiging van bijna 70 procent van de landbouwgrond in Gaza, het met de grond gelijk maken van eeuwenoude olijfgaarden, de vernieling van waterleidingen en de verwoesting van alle vijf afvalwaterzuiveringsinstallaties raakt de fundamenten van het leven in al haar facetten.

Israel pompt zeewater in de ondergrondse tunnels, waardoor de enige en belangrijkste waterhoudende grondlaag – de primaire bron van drinkwater voor twee miljoen mensen in Gaza –  het risico loopt om voor altijd door het hoge zoutgehalte te worden vergiftigd. Ook worden daken met zonnepanelen door bommen geraakt, waardoor de opwekking van eigen elektriciteit als levenslijn voor huishoudens en ziekenhuizen gevaar loopt.

De wederopbouw veroorzaakt extra koolstofuitstoot

De gevolgen voor het milieu reiken tot ver buiten de grenzen van Gaza en veroorzaken een koolstof “milieuvoetafdruk” met wereldwijde gevolgen. Alleen al in de eerste 60 dagen werd door het conflict een geschatte 281.000 ton CO2, uitgestoten, meer dan de jaarlijkse ecologische uitstoot van ruim twintig van de meest klimaatkwetsbare landen samen.

Meer dan 99 procent van deze emissies worden toegeschreven aan de Israelische grond- en luchtoperaties. En de milieuschade zal zich nog lang na de laatste bombardementen manifesteren.

De wederopbouw van Gaza zal naar verwachting een enorme extra hoeveelheid koolstofuitstoot veroorzaken. Nog eens 30 miljoen ton CO2 kan er worden uitgestoten, vergelijkbaar met de jaarlijkse emissie van Nieuw-Zeeland.

De hongersnood die zich in Gaza voltrekt, is een direct gevolg van de aanslag op het milieu. Uithongering is geen uitvloeisel van het conflict, maar het is een bewust gekozen strategie. Wanneer boerderijen worden verwoest, 70 procent van de visserijvloot wordt gedecimeerd en de waterbronnen met dagelijks 130.00 kubieke meter ongezuiverd rioolwater worden verontreinigd, kies je bewust voor het creëeren van een hongersnood. Wanneer het landschap met meer dan 37 miljoen ton giftig puin en niet-ontplofte munitie is bezaaid, vormt het zelf een bedreiging voor de eigen bewoners. Het milieu is doortrokken met overblijfsels van verpulverd beton, asbest en zware metalen. Met tienduizenden lichamen in ontbinding onder het puin, duurt het nog jaren voordat alle ziekteverwekkers in de bodem en het grondwater zijn opgelost.

Hoe maak je Gaza weer leefbaar?

De kosten van de wederopbouw overstijgen alles wat we ooit hebben meegemaakt. Het zijn niet alleen bakstenen en cement die ertoe doen, maar het gaat veel verder. Hoe ontsmet je bijvoorbeeld een grondwaterlaag? En hoe herstel je de bovenste grondlaag die systematisch door bulldozers is aangetast en vergiftigd met witte fosfor? Hoe verwijder je miljoenen tonnen puin met kankerverwekkende stoffen?

Het weer leefbaar maken van Gaza vereist een wereldwijde inspanning op ongekende schaal die niet alleen is gericht op de infrastructuur, maar op een grootschalig ecologisch herstel.

De wederopbouw van Gaza betekent dat niet alleen ons medeleven, maar ook ons collectieve geweten op de proef wordt gesteld. Door het staakt-het-vuren zijn de bombardementen misschien opgehouden, maar met  de schade aan de bodem, het water en de atmosfeer zullen we nog lang moeten leven. De toekomst zal uitwijzen of de wereld van deze catstrofe heeft geleerd.

We kunnen onze huizen en wegen herbouwen of opnieuw de taak op ons nemen om het milieu in Gaza weer gezond te maken, en degenen die deze natuurvernietiging en genocide hebben veroorzaakt, ter verantwoording roepen.