L'Admérane, een creatieve ruimte in Guadeloupe, waar afval als creatief materiaal wordt gebruikt. Foto door Olivia Lobar, gebruikt met toestemming.

Dankzij burgerinitiatieven, kunstenaars en overheidsbeleid heeft het Frans overzees departement Guadeloupe [nl] zichzelf opnieuw uitgevonden. Hier wordt afval tot hulpbron getransformeerd. De hele archipel zet zich in voor een duurzamere toekomst, van naaiateliers tot duurzame festivals.

Volgens de meest recente gegevens van ORDEC, [fr – alle links tenzij anders aangegeven] het regionale observatorium voor afval en circulaire economie van Guadeloupe, produceerde het land in 2023 346.720 ton afval. Een kwart daarvan werd teruggewonnen, de resterende 60 procent werd begraven in twee opslagplaatsen voor niet-gevaarlijk afval. Hoewel de afvalproductie in het gebied sinds 2019 niet is toegenomen, is er dringend behoefte aan verbetering van de verwerking van de afvalstromen.

Wanneer creatie ecologisch verzet wordt

Upcycled mode bij l’Admérane. Foto door Olivia Lobar, gebruikt met toestemming.

Voor sommige inwoners van Guadeloupe wordt creëren ook een vorm van ecologisch verzet. Waar sommigen alleen maar afval zien, hebben kunstenaars en ambachtslieden besloten om afval te transformeren tot materiaal. Er ontstaan nieuwe, hybride ruimtes waar materialen die voor de vuilnisbak bestemd waren een tweede leven krijgen; een bewust proces dat tegelijkertijd esthetisch, sociaal en duurzaam is.

Wanneer je bijvoorbeeld aankomt bij l'Admérane, een creatieve ruimte in de voormalige refter van Ilet Pérou in Capesterre-Belle-Eau[nl], word je meteen ondergedompeld in een creatief universum van muurschilderingen, upcycled meubels, rijen naaimachines en rekken met kleding met originele snitten en patronen.

Foto van Béatrice Souillet door JP Volet. Afbeelding via Olivia Losbar, gebruikt met toestemming.

“Mensen brengen hun kleding naar  l'Admérane. Wij wassen en sorteren deze. Sommige kledingstukken gaan naar onze kleine kringloopwinkel, maar we richten ons vooral op  het creatieve aspect van upcycling [nl]. We maken het publiek bewust door te laten zien wat er met dit zogenoemde textielafval kan worden gedaan”, legt Béatrice Souillet uit. Zij is voorzitter van Le Nouveau Mode, de vereniging die het initiatief heeft genomen tot oprichting van deze creatieve ruimte die gewijd is aan circulaire economie. “We leren je hoe je zelf oude kledingstukken kunt upcyclen of kunnen het voor je doen. Het doel is om van oude kledingstukken weer iets moois te maken.”

L'Admérane verwelkomt modeondernemers en begunstigden van Le revenu de solidarité (RSO) [het Franse solidariteitsinkomen in overzeese gebieden] die naai-vaardigheden komen leren. L'Admérane geedt ook bewustmakingsworkshops aan schoolkinderen en professionals. De werkplek is zelfs een samenwerking aangegaan met de toonaangevende telecommunicatie-operator Orange Caraïbe. Het team zamelt afgedankte artikelen in, zoals oude spandoeken, en geeft ze een tweede leven. Daarnaast organiseert het workshops voor bedrijfsmedewerkers in Guadeloupe, Martinique en Frans-Guyana.

“De modesector is de op één na meest vervuilende sector ter wereld. We moeten daarom verantwoord consumeren”, zegt Souillet. “In Guadeloupe zijn initiatieven opgezet om textielafval te recyclen. Hoewel een deel ervan op de archipel wordt verwerkt, wordt veel van de ingezamelde kleding nog steeds naar het Franse vasteland of Afrika gestuurd. We moeten ons textielafval zelf verwerken. Met het recyclen van dit afval creëren we banen.”

Strijden tegen fast fashion

Kussens gemaakt van reclamebanners liggen verspreid over de vloer bij l'Admérane. Foto door Olivia Lobar, gebruikt met toestemming.

Ontwerpers van upcycled producten worden echter geconfronteerd met een ander probleem: fast fashion. “Materialen van slechte kwaliteit kunnen we niet recyclen. Vast fashion konden we al, maar met de opkomst van sites als Shein en Temu is er nu ultra fast fashion die materialen van slechte kwaliteit voortbrengt die soms zelfs gevaarlijk zijn voor de gezondheid en het milieu”, zegt ze. Voor Souillet is het daarom noodzakelijk om effectiever te communiceren met het grote publiek en uit te leggen dat het beter is om iets meer te betalen voor een kledingstuk dat lang meegaat, dan meerdere kledingstukken van slechte kwaliteit tegen lage prijzen te kopen.

Met steun van de adviesraad Conseil Départemental de la Guadeloupe en na verschillende prijzen te hebben gewonnen, is l'Admérane onlangs een PTCE geworden. Dat is een groep van regionale actoren die samen innovatieve economische en sociale projecten wil ontwikkelen. Tegelijkertijd heeft Souillet haar eigen merk, Cyrikaë, opgericht, waarbij een sterk milieubewustzijn het uitgangspunt is.

Kunst als reactie op overconsumptie

Foto van kunstenares Guy Gabon met dank aan Olivia Losbar.

Het werk van kunstenaar en ecodesigner [nl] Guy Gabon is gebaseerd op hergebruik en transformatie. Ecodesigner zijn betekent voor haar dat ze het gebruik van grondstoffen afwijst ten gunste van secundaire materialen – materialen die al een eerste leven hebben gehad. Dat ze hiervoor moest kiezen werd haar duidelijk toen ze haar omgeving en de snelle achteruitgang ervan observeerde. Toen ze werd geconfronteerd met de toename van afval en de neergaande spiraal van overconsumptie, besefte ze dat er dringend actie moest worden ondernomen tegen een systeem dat wegwerpartikelen produceert die vaak gemaakt zijn van materialen die veel langer meegaan dan hun beoogde gebruik.

In Gabons praktijk ligt geen enkel materiaal vooraf vast. Metaal, plastic of textiel gebruikt ze afhankelijk van de boodschap of vorm die ze wil uitdrukken. Deze zelfopgelegde beperking is volgens haar een noodzakelijke voorwaarde om de afvalproductie te verminderen. “Je kunt niet alles hebben”, zegt ze. Guy Gabon is ervan overtuigd dat de ecologische transitie een zekere mate van ongemak en opoffering met zich mee zal brengen.

Twintig jaar nadat ze deze weg is ingeslagen, merkt Guy Gabon een verandering in de houding van mensen, hoewel ze het tempo van die verandering nog steeds traag vindt. Ondanks aanhoudende weerstand groeit het milieubewustzijn wereldwijd. “We moeten de manier waarop we in de wereld leven veranderen”, zegt ze. Guy Gabon roept op tot geduld en vastberadenheid om blijvende gedragsverandering teweeg te brengen.

Duurzamere festivals

Ook in de evenementensector zet men zich in om het afvalbeheer te verbeteren. Op sommige festivals worden tientallen tonnen afval geproduceerd. Steeds meer organisatoren voeren dan ook een beleid om afval te verminderen en te scheiden. Het doel is om afval aan de bron te vermijden door het gebruik van wegwerpproducten of producten voor eenmalig gebruik te verminderen, een verantwoord aankoopbeleid te voeren, belanghebbenden bewust te maken en afvalscheiding tijdens evenementen mogelijk te maken.

Voor en tijdens elk evenement voeren organisatoren bewustmakingscampagnes onder het personeel en de festivalgangers om hen aan te moedigen anders te consumeren. Ze kunnen bijvoorbeeld herbruikbare bekers en afwasbaar serviesgoed verstrekken, kiezen voor glazen of vaten, het gebruik van plastic flessen beperken en voedselcompostering promoten. Op fairs, markten en beurzen worden speciale zones ingericht om het bewustzijn te vergroten.

Evenementorganisatoren nemen maatregelen om een verantwoordelijker afvalbeleid te voeren. Foto door Mouvances Caraïbes via Olivia Lobar, gebruikt met toestemming.

Het afvalbeheer op festivals wordt vaak toevertrouwd aan organisaties zoals Mouvances Caraïbes, gespecialiseerd in milieueducatie en duurzame ontwikkeling. Mouvances Caraïbes zet zich in om het bewustzijn rond deze thema's te vergroten. Door middel van vriendelijke initiatieven wil de vereniging het publiek informeren over een nieuwe manier van leven die eerlijker, lonender, milieuvriendelijker en meer op samenwerking gericht is.

François Vatin werkt al zeven jaar samen met dit soort organisaties. Hij is als afvalbeheerder voor evenementen een jaar geleden bij Mouvances Caraïbes gaan werken. Tijdens festivals coördineert hij het afvalbeheer en de communicatie tussen overheidsinstanties, organisatoren, exposanten en dienstverleners. Toch heeft de ingenieur in bijna tien jaar tijd nauwelijks verbetering gezien in werkwijzen. Hij zegt dat veel mensen wel een verantwoord beleid willen voeren, maar dat het kostenplaatje een belemmering blijft, vooral voor kleine organisatoren met beperkte financiële middelen.

In een sector waar budgetten van evenement tot evenement fluctueren, afhankelijk van subsidies en verschillende partnerschappen, leidt de geringste vermindering van financiering onvermijdelijk tot minder actiebereidheid. Vatin meent dat deze vermindering vaak ten koste gaat van acties die gericht zijn op milieubehoud. Hij betreurt bepaalde hardnekkige opvattingen van de plaatselijke bevolking. “Mensen vertellen ons dat ze hun afval niet meer scheiden. Ze vinden het zinloos. Maar in Guadeloupe staan steeds meer vuilnisbakken. Er wordt dus wel vooruitgang geboekt”, zegt hij. “In steeds meer sectoren is er een ontwikkeling gaande en steeds meer mensen raken betrokken. We kunnen ons niet langer achter dit argument verschuilen. Nu hangt het af van de bereidheid van de mensen.”

Op weg naar een afvalvrije archipel

Voor de publieke sector heeft afvalbeheer prioriteit. OECS [en], de regionale raad van Guadeloupe, heeft zich ten doel gesteld om de archipel tegen 2035 tot een afvalvrij gebied te maken.

Sinds 2016 hebben alle gemeenten in Guadeloupe hun verantwoordelijkheden op het gebied van afvalverwerking overgedragen aan het openbare, intergemeentelijke samenwerkingsverband EPCI, waardoor nieuwe afvalverwerkings- en terugwinningsfaciliteiten zijn gecreëerd.

Naar verwachting zal in Guadeloupe in 2028 een energieterugwinningsinstallatie worden geopend. Het project, waarvan de kosten worden geraamd op 96 miljoen euro (iets meer dan 111 miljoen dollar), moet het mogelijk maken afval te verbranden en bij te dragen aan de elektriciteitsopwekking. Er moet echter nog veel worden gedaan om de doelstellingen te bereiken.

Dit is een langdurige, collectieve inspanning op regionale schaal. In september 2024 werd daarom na een bijeenkomst tussen vertegenwoordigers van de Franse gebieden in het Caraïbisch gebied, de Dominicaanse Republiek, Dominica en Saint Lucia [nl],  een overeenkomst ondertekend. Het initiatief Zero Waste in the Caribbean  met als thema New Ways, New Waves, geleid door de afvalverwerkingsunie Syvade en gefinancierd door INTERREG Caribbean [en], heeft tot doel kennis te bundelen en afvalverwerkingssectoren in het hele Caribisch gebied te ontwikkelen.