Een tienermeisje in Burkina Faso koos ervoor om geen VGV te ondergaan en kreeg daarvoor steun van haar familie. Steeds meer activisten verzetten zich tegen deze schadelijke praktijk, die levenslange stress en medische complicaties kan veroorzaken. Afbeelding van Wikimedia Commons. Licentie CC BY 2.0

Ze was niet ziek. Ze liep geen gevaar. Ze was als meisje geboren, en dat was genoeg.

In sommige delen van de wereld gaat het zijn van een meisje nog steeds gepaard met één van de meest wrede rituelen die je je kunt voorstellen: vrouwelijke genitale verminking/meisjesbesnijdenis (VGV). Het is een praktijk waarvan velen dachten dat het decennia geleden al zou verdwijnen. Maar dat is niet zo. Sterker nog, het is nog steeds diepgeworteld en wordt in veel landen op grote schaal toegepast.

Vrouwelijke genitale verminking (VGV) is een wereldwijd probleem dat zich voordoet in meer dan 90 landen [en – alle links] verspreid over Afrika, Zuid- , Zuidoost- en West-Azië, en binnen diaspora-gemeenschappen over de hele wereld.

Volgens UNICEF concentreert VGV zich in 30 landen, voornamelijk in Afrika, met name in Somalië, Nigeria en Gambia. Azië volgt met extra gevallen in het Midden-Oosten, waar miljoenen meisjes nog steeds risico lopen.

VGV omvat de gedeeltelijke of volledige verwijdering van de uitwendige vrouwelijke geslachtsdelen om niet-medische redenen. In sommige gevallen wordt de vaginale opening volledig afgesloten; een proces dat infibulatie wordt genoemd en dat levenslange complicaties met zich meebrengt.

Er zijn geen voordelen voor de gezondheid, alleen maar nadelen.

Vrouwelijke genitale verminking veroorzaakt intense pijnen, trauma en langdurige schade aan lichaam en geest van meisjes en wordt internationaal erkend als een ernstige schending van de mensenrechten. Toch wordt het vandaag de dag nog steeds uitgevoerd, vaak bij meisjes die niet ouder dan vijf jaar zijn, vanwege traditie, eer en controle.

De meest recente gegevens van UNICEF laten zien dat meer dan 230 miljoen meisjes en vrouwen die op dit moment in leven zijn, besneden zijn. Ondanks wereldwijde verontwaardiging, internationale wetgeving en een jarenlange strijd, lopen miljoenen anderen nog steeds risico; velen vóórdat ze oud genoeg zijn om voor zichzelf op te kunnen komen. Het blijft een crisis.

Zoals activiste Waris Dirie opmerkte: “Het is niet eerlijk dat er zoveel mishandeling plaatsvindt en dat de wereld gewoon achteroverleunt en zegt: het is een cultuur.” Haar woorden benadrukken een pijnlijke waarheid: de tolerantie van de wereld in naam van traditie zorgt ervoor dat deze misdaad tegen meisjes kan voortduren.

VGV wordt in veel landen nog steeds toegepast. Om er een einde aan te maken, is het belangrijk te begrijpen waarom dit nog steeds gebeurt.

Waar de crisis groot blijft

Vrouwelijke genitale verminking komt wereldwijd voor, maar vooral in bepaalde landen waar het verbonden is aan eeuwenoude culturele tradities. Ondanks wettelijke verboden en gezondheidswaarschuwingen van instellingen zoals de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), wordt deze praktijk vaak gezien als een overgangsritueel in plaats van mishandeling.

In deze regio's verloopt de vooruitgang traag en is VGV nog steeds alarmerend wijdverbreid.

Somalië

VGV komt in Somalië vrijwel overal voor en treft ongeveer 99 procent van de vrouwen tussen de 15 en 49 jaar. De meest extreme vorm, infibulatie (type III), komt veel voor. Hoewel de voorlopige wet uit 2012 van de Somalische regering VGV veroordeelt, bestaat er geen afdwingbare nationale wetgeving die dit verbiedt.

De vertraging bij het aannemen van een dergelijke wet is deels te wijten aan de aanhoudende politieke instabiliteit en fragmentatie, inclusief regionale spanningen en een zwak centraal bestuur. Dit maakt consistente handhaving vrijwel onmogelijk

Safiya Abukar Ali houdt een voorlichtingsbijeenkomst over VGV in het Walalah Biylooley-kamp in Somalië. Afbeelding van Wikimedia Commons. Licentie: CC0

Guinee en Mali

Guinee heeft één van de hoogste percentages VGV ter wereld, met 97 procent, terwijl Mali met 89 procent op de voet volgt. In beide landen worden meisjes meestal vóór de schoolleeftijd besneden met niet-medische hulpmiddelen. Guinee heeft VGV bij wet verboden, maar de handhaving ervan is onvoldoende.

Mali kent geen landelijk verbod en pogingen om het te criminaliseren stuiten op weerstand. Sociale druk en diepgewortelde tradities houden de praktijk in stand.

Gambia

Ongeveer 75 procent van de meisjes tussen de 15 en 19 jaar in Gambia is besneden, vaak voordat ze beseffen wat er gebeurt. Uit een apart onderzoek blijkt dat 56 procent van de meisjes tussen de 0 en 14 jaar de procedure ook heeft ondergaan. In 2015 werd een landelijk verbod ingevoerd, maar een wetsvoorstel uit 2024 dreigt dit nu weer ongedaan te maken.

Omdat traditionele overtuigingen nog steeds sterk aanwezig zijn, vrezen activisten dat het terugdraaien van de wetgeving jarenlange vooruitgang op het gebied van de bescherming van meisjes teniet kan doen.

Een diepere schending: rechten ontkend, levens ontwricht

Naast fysiek lijden weerspiegelt VGV een breder systemisch falen om de rechten van meisjes op gezondheid, veiligheid en autonomie te beschermen. In regio's met een hoge prevalentie worden meisjes die worden besneden vaak geconfronteerd met een huwelijk op jonge leeftijd, schooluitval en levenslange uitsluiting van sociale en economische kansen.

Volgens de WHO lopen moeders vaak ernstige risico's door de gevolgen van VGV, zoals obstructies tijdens de bevalling, postpartumbloedingen en zelfs neonatale sterfte. Overlevenden verlaten vaker vroegtijdig school en hebben minder kans op economische onafhankelijkheid.

Zoals Phumzile Mlambo‑Ngcuka, voormalig directeur van UN Women, opmerkte:

FGM is an act that cuts away equality.

VGV is een daad die gelijkheid wegsnijdt.

Haar verklaring benadrukt de kern van het probleem: VGV is niet alleen cultureel bepaald. Het is een manier om op gendergerelateerde machtsstructuren te versterken en meisjes de zeggenschap over hun lichaam te ontzeggen.

Ondanks herhaalde internationale toezeggingen om vrouwelijke genitale verminking tegen 2030 uit te bannen, schiet de handhaving vaak tekort. De kloof tussen diplomatieke toezeggingen en absolute bescherming blijft groeien, waardoor miljoenen meisjes niet alleen kwetsbaar zijn voor één geweldsdaad, maar er hun hele leven door beperkt worden.

Waarom verandering stagneert

In Nigeria en Sierra Leone is VGV nog steeds diepgeworteld in de cultuur. Het wordt gezien als essentieel voor het behoud van de veronderstelde kuisheid, huwbaarheid en familie-eer van een meisje. In Nigeria bijvoorbeeld wordt VGV vaak uitgevoerd om sociale acceptatie en een fatsoenlijk huwelijk te garanderen, ook al vereist de religie het niet.

Lokale geluiden geven weer hoe diepgeworteld deze overtuigingen zijn. Een maatschappelijk werker uit Cross River State legt uit:

It is a thing of pride and recognition and a sign that the girls who are mutilated have become women.

Het is een teken van trots en erkenning en een teken dat de meisjes die verminkt zijn, vrouwen zijn geworden.

Deze mentaliteit bemoeilijkt vooruitgang. De gevolgen zijn verwoestend: directe effecten zoals intense pijn, bloedingen, shock en infectie leiden tot chronische gezondheidsproblemen zoals complicaties bij de bevalling, onvruchtbaarheid, urinewegproblemen, menstruatiepijn, PTSS, depressie en seksuele disfunctie.

Soms krijgt deze praktijk zelfs legitimiteit van medische professionals. In sommige landen wordt tot 25 procent van de VGV uitgevoerd door zorgmedewerkers. Deze ‘medicalisering’ vermindert de schade op de lange termijn niet; het maskeert het geweld slechts in een klinische setting.

Conflicten en zwak bestuur belemmeren de vooruitgang verder in landen als Somalië en Soedan, die te kampen hebben met interne conflicten. Zelfs in landen van de Europese Unie, waar 14 van de 27 lidstaten VGV verbieden, is de handhaving inconsistent. Gezinnen gaan vaak tot de praktijk over voordat de wetten het kind kunnen beschermen, wat aantoont dat het probleem zich niet beperkt tot Afrika of Azië, maar ook migrantengemeenschappen wereldwijd treft.

Tekenen van hoop: waar vooruitgang plaatsvindt

Sommige landen boeken echte vooruitgang in de strijd tegen dit wijdverbreide probleem. In Burkina Faso is de prevalentie van VGV gedaald van 75,8 procent naar 56,1 procent. In Kenia is het aantal gevallen onder adolescente meisjes in slechts tien jaar tijd sterk gedaald. In Ethiopië is de praktijk zelfs met 40 procent afgenomen.

Ook veranderen de houdingen: ongeveer twee derde van de mensen in landen met een hoge prevalentie zegt nu tegen VGV te zijn. Lokale leiders, religieuze figuren en door vrouwen geleide campagnes spelen een cruciale rol bij het veranderen van de denkbeelden.

Een lokale vroedvrouw in Burkina Faso spreekt zich tijdens een bijeenkomst met haar gemeenschap uit tegen VGV. Afbeelding van Flickr. Licentie: CC BY 2.0

VGV is geen eenmalige gebeurtenis; het is een levenslange straf. Meisjes leven decennialang met emotionele en fysieke littekens. Velen lijden in stilte en kunnen zich niet uitspreken vanwege stigma, angst en gebrek aan steun. Ondanks jarenlange internationale toezeggingen, wetten en lobbywerk blijven te veel meisjes onbeschermd, waardoor VGV een schijnbare mislukking is van de wereldwijde inzet voor vrouwen- en meisjesrechten. Zoals Waris Dirie, overlevende van VGV en activiste waarschuwde:

Female genital mutilation is still occurring because the world is turning a blind eye to a crime against children.

Vrouwelijke genitale verminking komt nog steeds voor omdat de wereld de andere kant op kijkt bij deze misdaad tegen kinderen.

Haar woorden onderstrepen de kern van deze tragedie: dit is geen cultuur, het is geweld. En toch zorgen inactiviteit en onverschilligheid ervoor dat de mishandeling onbetwist blijft voortbestaan.

Ondanks tientallen jaren van inspanningen is de vooruitgang nog steeds wisselend en blijft het aantal overlevenden stijgen vanwege de snelle bevolkingsgroei in de getroffen gebieden.

Om deze schadelijke gewoonte op een eerlijke manier aan te pakken, moeten landen gedurfde, praktische oplossingen doorvoeren die verder gaan dan alleen bewustwording.

Elk jaar dat voorbijgaat zonder daadkrachtige actie, loopt een nieuwe generatie meisjes het risico op schade in de naam van traditie. Een einde maken aan vrouwelijke genitale verminking betekent investeren in de rechten, waardigheid en toekomst van meisjes. Het betekent eisen dat cultuur nooit meer wordt gebruikt als excuus om schade toe te brengen, want geen enkel kind mag lijden omdat het als meisje is geboren.