Moso-bamboebos in Kavre. Foto: Sailesh RC via Nepali Times. Gebruikt met toestemming.

Dit artikel door Pinki Sris Rana is oorspronkelijk gepubliceerd in de Nepali Times. Een geredigeerde versie is opnieuw gepubliceerd door Global Voices, als onderdeel van een wederzijdse inhoudelijke overeenkomst.

In de rijke Nepalese cultuur neemt de bamboeplant een centrale plaats in bij geboorte, dood en alle denkbare rituelen. De veelzijdige plant vindt ook toepassing bij de bouw, het maken van muziekinstrumenten, draagtassen, schrijfgerei en zelfs eetbenodigdheden.

Tegenwoordig beschermen bamboebossen dorpen nabij het Chitwan National Park in het zuiden van Nepal, die regelmatig blootstaan aan overstromingen door de klimaatcrisis.

De regio zijn rijk aan beekjes die s’ winters droog staan, vervolgens buiten hun oevers treden en tijdens de moesson veel schade aanrichten. Om dit te bestrijden, planten de boeren in het dorp Madi bamboebossen langs de oevers van de beken, om de bodemerosie  te stoppen.

“Zodra het regenseizoen begint durven we s’ nachts bijna niet te gaan slapen”, vertelt Shanti Chapai, 58, die in de buurt van de Patare Khola-stroom woont, die  vorig jaar buiten zijn oevers trad.

Beelden door Google Earth tonen de vergroening van de uiterwaarden van de Patare Khola  gedurende 15 jaar. Foto’ s met dank aan ABARI via Nepali Times.

Onlangs was de Patare Khola nog slechts een onbeduidend stroompje. Het is nauwelijks denkbaar dat dit stroompje tijdens het regenseizoen verandert in een woest kolkende rivier, die buiten haar oevers treedt en een bedreiging vormt voor het boerenbedrijf en de nederzettingen.

Waar bamboe regelmatig wordt toegepast voor omheiningen en bij het maken van meubels, maar ook als gewas geld in het laatje brengt, waren de lokale boeren eerst tegen het idee om het te gebruiken bij het bestrijden van overstromingen. Volgens hen was bamboe een agressieve boomsoort die al het grondwater zou opzuigen.

Maar de afgelopen 15 jaar hebben de landschapsarchitecten bij het ABARI (Adobe and Bamboo Research Institute) geëxperimenteerd met de doornachtige bamboebomen Bambusa bluemeana en Bambusa balcooa, om aangetast land te herstellen en overstromingen tegen te gaan. Het gebied is nu een dicht bamboebos met groene uiterwaarden van de Patare Khola.

Een geplante doornachtige bamboesoort in Madi. Foto's: Pinki Sris rana via Nepali Times. Gebruikt met toestemming.

Sedimenten zoals grind, klei of zand, afkomstig van de moesonoverstromingen van vorig jaar (juni – oktober 2024), worden nu afgezet aan de voet van de bamboebomen. Het bewijst dat de planten de oevers stabiliseren, en omdat de snelheid van het overstromingswater afneemt, wordt de omgeving gespaard.

De dorpelingen van Madi zijn er nu van overtuigd dat deze biotechnologische benadering de oplossing is tegen overstromingen. Bamboe is ook een snelgroeiende plant en ideaal bij de herwinning van geërodeerde rivieroevers. Nepal kent meer dan 50 soorten bamboeplanten, waarvan de meeste in de nattere oostelijke hoogvlaktes en aan de voet van gebergten zijn te vinden. Maar sommige soorten groeien op hoogtes tot 4.000 meter.

“In onze cultuur is bamboe een onbegrepen plant, die ook als afscheidsritueel bij begrafenissen is te vinden. De plant heeft een negatieve bijklank”, vertelt Nripal Adhikary ABARI, die in Nepal woningen van bamboe en aangestampt leem bouwt. “Het duurde wel even voordat we de lokale bevolking van het nut ervan hadden overtuigd.”

In Nepal werden moessons altijd geassocieerd met rampen, maar extreem weer door de klimaatcrisis heeft ervoor gezorgd dat aardverschuivingen en overstromingen alleen maar in hevigheid toenemen. Slechte wegen, ongereguleerde exploitatie van hiervoor ontvankelijke stroomgebieden en erosie bij de uiterwaarden zijn een extra risico.

Dijken met doornachtige begroeiing bieden bescherming in overstromingsgevoelige gebieden. Foto's: Pinki Sris rana via Nepali Times. Gebruikt met toestemming.

Maar in Madi hebben de dorpelingen met eigen ogen het duidelijke resultaat van het planten van bamboe tegen overstromingen gezien.

Boer Phadendra:

Zelfs bij zware regenval was de overstromingsschade tijdens de moesson aanzienlijk minder dan vroeger. De bamboe fungeerde als een barrière, waardoor onze gewassen niet werden vernield.

Deze beproefde methode van het planten van bamboe kan in heel Nepal worden herhaald en uitgebouwd. Boeren in Kanchanpur in de westelijke hoogvlaktes hebben ook bamboe, napier- en olifantengras langs de oevers, die tijdens de allesverwoestende overstromingen in 2018 werden getroffen, geplant.

Door de overstromingen in september 2024 in Centraal Nepal vonden 224 mensen de dood, waarbij het zuiden van Lalitpur en Kavre het zwaarst werden getroffen. De  Rosi-vallei in Kavre werd verwoest, waarbij nederzettingen en hellingen compleet met het water werden meegesleurd. Een gebied in de buurt van een bamboebos bleef echter intact (zie onderstaande foto).

Foto: Sailesh RC via Nepali Times

Het Dhaneshwor Baikiwa Community Forest in Kavre is een bos van een halve hectare bamboe, dat in 2007 door de overheid als proefproject ter bestudering en onderzoek van de moso bamboe (Phyllostachys pubescens) is aangelegd. Dit was 17 jaar geleden en bij het ministerie van Bosbouw en Milieu was het project in de vergetelheid geraakt.

“Hoewel dit verhaal niet specifiek is onderzocht, is het uitgerekend dit bamboebos waardoor bergdorpen aan vernietiging zijn ontkomen”, zegt Badri Adhikari, beheerder van het Community Forest. “De grote en dichte wortels zorgen ervoor dat de aarde stevig wordt vastgehouden, waardoor de stabiliteit van de berghellingen beter wordt beschermd.”

Misschien onderbelicht, maar de positieve uitkomsten van dit verhaal zijn duidelijk. Om erosie en overstromingen tegen te gaan hebben alle 12 districten van de provincie Lumbini het initiatief genomen om bamboebossen te planten en te promoten.

Naast de pas ontdekte bescherming tegen overstromingen, kent bamboe ook veel  andere toepassingen. Vanouds is bekend dat bamboe wordt toegepast bij de bestrijding van aardverschuivingen. Ook is het niet ongebruikelijk dat dorpsbewoners in berggebieden uitgedunde bamboebossen nieuw leven inblazen, zodra ze de voordelen hebben ontdekt. Badri Adhikari:

De bamboeboom groeit s’ zomers in de hoogte en in de winter worden de wortels groter. Daarom is de winter het juiste moment ter voorbereiding op de volgende moesson met haar verwoestende overstromingen.