Een groep straatkinderen uit Ivoorkust rondom een vrouw die de “microbendes” uit hun huidige situatie moet helpen. Screenshot van de video ”Massendjé, de Microbe-moeder” op het Droit Libre TV YouTube Channel

In heel Franstalig Afrika zijn straatkinderen een veel voorkomend verschijnsel. Hoewel deze kinderen verschillend worden benoemd, leven ze toch allemaal in eenzelfde hachelijke werkelijkheid.

In 2021 rapporteerde het International Catholic Child Bureau (BICE) dat er wereldwijd meer dan 120 miljoen straatkinderen leefden, waarvan 30 miljoen in Afrika. Geschat wordt dat in 2025 dit cijfer in Afrika de 35 miljoen zal bereiken. Eigenlijk zou dit de Afrikaanse overheden moeten alarmeren, maar het lijkt erop dat velen deze realiteit bij hun ontwikkelingsbeleid niet willen zien.

Om verschillende redenen belanden de kinderen op straat. Humanium, een internationale NGO in Zwitserland, die zich inzet voor een wereld waar de rechten van kinderen worden beschermd, verdedigd en nageleefd, verklaarde:

…des enfants se retrouvent sans logement et sont forcés à se débrouiller par eux-mêmes dans les rues pour de nombreuses raisons, principalement la pauvreté, les guerres, les violences et la maltraitance antérieure, l’exploitation et le désespoir.

Kinderen worden vaak dakloos achtergelaten, waardoor ze door verschillende oorzaken, zoals armoede, oorlogen, geweld, vroeger misbruik, uitbuiting en wanhoop, zichzelf moeten redden.

Sommige gemeenschappen kennen ook sociaal-culturele discriminatie, waar kinderen valselijk worden beschuldigd van hekserij en uit huis worden gezet.

Deze economische en sociale achterstelling leidt tot verschillende kwalificaties en associaties in diverse Franstalige Afrikaanse landen.

“Mboko” in Kameroen

In Kameroen wordt “Mboko” geassocieerd met straatkinderen. Het is een afkorting van Nanga-boko in Duala, een taal die wordt gesproken in Douala, het belangrijkste  economische centrum van Kameroen. Dit begrip is een combinatie van de woorden nanga (slaap) en éboko (buiten). Nanga-boko verwijst daarom naar  kinderen die buiten op straat slapen. In een WhatsApp-interview met Global Voices vertelde Jean Samuel Njock, lid van de Kameroense dispora in Europa, over de  bredere betekenis van deze benaming:

L'appellation Nanga-boko fait suite aux migrations du nord vers le sud de milliers d’enfants orphelins délinquants ou sans abris qui quittent Ngaoundéré (ville située au nord du pays) en passant par l’est du pays puis la ville de Nanga-eboko (situé au centre du pays) jusqu'à la capitale Yaoundé où ils forment de grands groupes de délinquants liés à la consommation de stupéfiants. Cesenfants de rue sont aussi à l’origine du Mbolé qui est un style musical camerounais.

De betekenis Nanga-boko is afkomstig van de noord-zuid migratiestroom van duizenden delinquente, verweesde of dakloze kinderen. Ze vertrekken vanuit Ngaoundéré, een stad in het noorden van het land, passeren het oosten en het centrum van Nanga-eboko, waarna ze de hoofdstad Yaoundé bereiken. Hier zetten ze grote netwerken van drugsdealers op. Bij de straatkinderen staat een Kameroense muziekvorm, de Mbolé centraal.

Een voorbeeld van een Mbolé-lied door de Elang City-groep onder de titel Toaster Le Yamo.

De video verhaalt tot in details het lied over straatkinderen:

…”Toaster Le Yamo”, est une chanson d'animation qui aborde avec force et sincérité les réalités quotidiennes des jeunes confrontés au chômage. Contrairement à certaines idées reçues, cette chanson ne fait pas l’apologie de la drogue, mais dénonce plutôt les défis que beaucoup de jeunes rencontrent aujourd'hui.

‘Toaster Le Yamo’ is een lied dat waarheidsgetrouw en op niet te verstane wijze verhaalt over de dagelijkse realiteit van werkloze jongeren. In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, verheerlijkt het lied niet het gebruik van drugs, maar veroordeelt het de uitdagingen waar tegenwoordig veel jonge mensen mee worden geconfronteerd.

Lees ook: Een discussie over woorden: Aflevering #26

“Shégué” in de DRC

In de Democratische Republiek Congo (DRC) heeft “Shégué” dezelfde betekenis. “Shégué” is een Lingala-woord, afgeleid van een van de nationale talen in de DRC, waarmee straatkinderen worden aangeduid. Meestal laten de families de kinderen in de steek of wijzen ze af, omdat ze niet aan hun basisbehoeften kunnen voldoen, of bang zijn voor hekserij.

Voor de shégués telt elk middel om te overleven mee. Velen zijn betrokken bij extreem geweld en zijn lid van gewapende bendes die inwoners van de hoofdstad van Kinshsaha beroven, verkrachten, martelen en vermoorden. Tegenwoordig zijn deze jeugdbendes, bekend als “Kulunas,” onderdeel van een sociaal-crimineel netwerk.

Lees ook: De DRC-regering voert de doodstraf in ter bestrijding van jeugdbendes

“Microbe” in Ivoorkust

In Ivoorkust staan de jeugdbendes bekend als “microbes.” In plaats van onderwijs en een fijne jeugd, moeten de kinderen hun families ondersteunen, nog voordat ze volwassen zijn. Door het gebruik van extreem geweld zijn ze vaak betrokken bij gewapende overvallen en moordpartijen, vooral in Abidjan, de hoofdstad van Ivoorkust.

De docunentaire Abidjan’s Microbes: How did Côte d’Ivoire Abandon Its Youth?, schetst een ontluisterend beeld:

Het Franstalige tijdschrift Jeune Afrique meldde ook dat de jongeren een hoofdrol speelden tijdens de politieke crisis in 2021, die het land op z'n grondvesten deed schudden, met als gevolg de arrestatie van voormalig president Laurent Gbagbo (2000–2010).

Het verschijnsel “microbe” in Ivoorkust trok de aandacht van Alex Ogou, een Frans-Ivoriaanse regisseur, die de televisieserie “Invisibles” produceerde, waarbij de strijd van straatkinderen centraal staat.

Een clip uit deze serie:

Tijdens een interview in 2018 met de radiozender France Info, vertelde Ogou over zijn ervaringen met deze kinderen:

Ces enfants sont issus des classes les plus défavorisées de la société dans leur grande majorité. Mais il y a aussi, parmi eux, des gamins qui appartiennent à des foyers stables et qui, la nuit tombée, rejoignent les rangs des microbes. Conclusion: que vous soyez riche ou pauvre, le regard ou le non-regard porté sur les enfants reste déterminant. Le dénominateur commun est d'être des enfants délaissés, abandonnés par leurs parents ou livrés à eux-mêmes.

De kinderen komen vooral uit de meest achtergebleven lagen van de samenleving. Maar onder hen zijn ook kinderen uit doodnormale gezinnen, die zich tegen het vallen van de avond bij de microbes aansluiten. Conclusie: rijk of arm, de aandacht die de kinderen krijgen is bepalend.  Kort0m, het zijn het allemaal kinderen die door hun familie werden verwaarloosd of aan hun lot zijn overgelaten.

De strijd om dit fenomeen een halt toe te roepen, is nog lang niet voorbij. Ondanks het aanboren van diverse initiatieven uit het maatschappelijk middenveld, blijft het een uitdaging om de waardigheid en veiligheid van kinderen in stedelijke gebieden te garanderen.