Afbeelding van zonnepanelen: Rempang Eco City zal naar verwachting de op één na grootste glas- en zonnepanelenfabriek ter wereld worden. Bron: WikiCommons. CC BY-SA 4.0

Dit artikel is ingezonden in het kader van de Global Voices Climate Justice fellowship, een samenwerkingsverband tussen journalisten uit Chineestalige landen en landen met een mondiale meerderheid om de effecten van Chinese ontwikkelingsprojecten in het buitenland te onderzoeken. Meer verhalen vind je hier.

Op het eiland Rempang, dat deel uitmaakt van de Riau-eilanden-provincie in Indonesië, organiseerden bewoners op 7 september 2023 een protest om zich te verzetten tegen de ontwikkeling van het nieuwste megaproject van de overheid: Rempang Eco City. Bewoners van 16 dorpen op het eiland Rempang weigerden zich uit hun huizen te laten zetten en blokkeerden de toegang van de autoriteiten tot de dorpen om het land af te bakenen en op te meten. Er ontstonden gevechten nadat de politie en het leger traangasgranaten afvuurden op de dorpelingen, waardoor veel leerlingen van een nabijgelegen basisschool flauwvielen. Minstens 40 mensen werden gearresteerd, tientallen raakten gewond en nog veel meer mensen raakten getraumatiseerd.

Rempang Eco City is één van de Nationale Strategische Projecten van Indonesië en is bedoeld als motor om de economische groei van Indonesië te stimuleren. Het project wordt gezamenlijk geleid door Batam Indonesia Free Zone Authority (BP Batam), lokaal bedrijf PT Makmur Elok Graha (MEG), en het Chinese Xinyi International Investment Limited (信义玻璃公司), ‘s werelds grootste fabrikant van glas en zonnepanelen.

Op 11 september 2023 gingen inwoners opnieuw de straat op en riepen voor het regionale overheidskantoor de regering op het project in te trekken. Ook vonden er demonstraties plaats voor de Chinese ambassade in Jakarta.

Ondanks een reeks protesten gaat de ontwikkeling van dit economische centrum gewoon door.

De regering stelde dat dit project economisch gunstig zal zijn en tevens de groene energietransitie van Indonesië zal stimuleren. Door meer dan 17.000 hectare om te vormen tot een industrieel knooppunt, beweren ambtenaren dat het project tegen 2080 ongeveer 300.000 banen zal creëren en 26,6 miljard dollar aan investeringen zal genereren. Dit project zou ook de ambitie van Indonesië kunnen ondersteunen om het aandeel hernieuwbare energie in de elektriciteitsmix tegen 2030 te verhogen tot 34 procent.

De ontwikkeling van Rempang Eco City blijft echter controversieel, vooral omdat de meeste van de 7.500 inwoners van het eiland, waaronder inheemse zeelieden die er al generaties lang wonen, zouden worden verdreven. Sommige experts hebben er ook op gewezen dat de ontwikkeling van dit megaproject een hoge prijs voor het milieu met zich mee zal brengen. 

Rempang Eco City: de op één na grootste glas- en zonnepanelenfabriek ter wereld?

Het plan voor de ontwikkeling van het eiland Rempang werd aanvankelijk in 2004 aangekondigd, toen de regionale overheid en PT MEG een MoU (memorandum van overeenstemming) ondertekenden om 5.000 hectare van het eiland te ontwikkelen tot een toeristisch centrum. Dit zou, gezien de nabijheid van Singapore en Maleisië, meer toeristen uit de buurlanden aantrekken, maar tot 2022 vond er echter geen ontwikkeling plaats.  

In juli 2023 bereikten de toenmalige Indonesische president Joko Widodo (Jokowi) en de Chinese president Xi Jinping een overeenkomst dat Xinyi Glass 1,16 miljard dollar zou investeren in Rempang Eco City. Het plan voor Rempang Eco City werd gewijzigd nadat Xinyi Glass zich bij de gesprekken had aangesloten. 

Het eiland wordt nu niet langer meer gezien als een bestemming voor ecotoerisme, maar als het op één na grootste productiecentrum voor glas en zonnepanelen ter wereld. Het profiteert daarbij van de overvloed aan silicium- en kwartszand over het hele eiland. Volgens Mongabay wil deze hub de markt in Zuidoost-Azië bedienen, omdat het ook verbonden is aan een deal met Singapore om tegen 2030 3,4 gigawatt aan zonne-energie te exporteren. De toenmalige Indonesische minister van Investeringen, Bahlil Lahadalia, legde uit:

Ini (fasilitas di Batam) akan menjadi pabrik terbesar kedua di dunia setelah China. Kalau kita sudah berhasil membangun sistem hilirisasi dari nikel, sekarang mulai kita dorong ke pasir kuarsa. Output produknya hampir 95% untuk ekspor, karena pasarnya adalah luar negeri.

This will be the second-largest factory in the world after China. We've successfully developed a downstream nickel system, and now we're starting to expand to quartz sand. Nearly 95 percent of our output will be for export, as the market is overseas.

Dit wordt de op één na grootste fabriek ter wereld, na China. We hebben met succes een downstream nikkelsysteem ontwikkeld en beginnen nu uit te breiden naar kwartszand. Bijna 95 procent van onze productie zal bestemd zijn voor de export, aangezien de afzetmarkt zich in het buitenland bevindt.

Rempang is niet het eerste project van Xinyi; het bedrijf heeft met succes industriële parken gebouwd in Maleisië en Oost-Java, Indonesië. Xinyi staat bekend om zijn specialisatie in drie kerngebieden: floatglas, autoglas en energiezuinig architectonisch glas. De activiteiten zijn verspreid over meer dan 160 landen en regio's wereldwijd, met een jaarlijkse omzet van RMB 22,3 miljard (meer dan 3,1 miljard dollar) en een balanstotaal van meer dan RMB 48 miljard (6,6 miljard dollar).

Rempang beschikt over een overvloed aan silicium- en kwartszand, waarvan de glas- en zonnepanelenfabriek profiteert. Bron: WikiCommons. CC BY-SA 4.0

Lee Yin Yee, CEO van Xinyi Group, zei in een persbericht: 

Sebelumnya Xinyi Group telah berinvestasi di Gresik. Kali ini kami berencana untuk berinvestasi dalam pembangunan industri fotovoltaik atau panel surya di Pulau Rempang dan akan menjadi area industri fotovoltaik komprehensif terbesar di dunia.

Xinyi Group previously invested in Gresik, (East Java, Indonesia). This time, we plan to invest in the development of a photovoltaic or solar panel industry on Rempang Island, which will become the largest comprehensive photovoltaic industrial area in the world.

Xinyi Group investeerde al eerder in Gresik (Oost-Java, Indonesië). Deze keer zijn we van plan te investeren in de ontwikkeling van een fotovoltaïsche of zonnepanelenindustrie op het eiland Rempang, dat het grootste uitgebreide fotovoltaïsche industriegebied ter wereld zal worden.

Vóór Xinyi investeerden andere Chinese bedrijven, zoals Thornova Solar, en bedrijven uit Japan en Singapore al in de productie van zonnepanelen in de Riau-eilanden-provincie. 

Indonesië is een strategische partner voor zonne-energie, met name op het eiland Batam. Met een hoge zonnestraling, een stabiel klimaat en een geïntegreerde haven, dichtbij Singapore en Maleisië, zou Batam zich kunnen ontwikkelen tot een nieuwe hotspot voor de zonne-energiesector. Het zou grensoverschrijdende energie-export kunnen bedienen met toegang over zee. Greenpeace China zei:

毋庸置疑，印尼的可再生能源将是未来的发展热点，而光伏作为成本降速最快的电源，更将成为重点发展领域。

Undoubtedly, renewable energy in Indonesia will be a hotspot for future development, and photovoltaics, as the power source with the fastest cost reduction, will become a key development area.

Hernieuwbare energie zal in Indonesië ongetwijfeld een speerpunt voor toekomstige ontwikkeling worden, en fotovoltaïsche energie zal, als energiebron met de snelste kostenreductie, een belangrijk ontwikkelingsgebied worden.

Milieurisico's 

Landschap gezien vanaf de Tuanku Tambusai-brug die het eiland Rempang en het eiland Galang met elkaar verbindt. Afbeelding van Wikipedia. CC BY-SA 4.0

Rempang is rijk aan natuurlijke hulpbronnen: het beschikt over mangrovebossen, kleurrijke riffen, wateren vol vis, weelderige bossen en gemeenschapstuinen die de lokale bevolking van inkomsten voorzien.

Om de bouw te ondersteunen, zouden de aannemers zand uit de wateren rond het eiland moeten baggeren en een landaanwinningsproject moeten starten. Beide zijn bijzonder slecht voor het ecosysteem aan de kust. Volgens een milieuorganisatie, het Indonesische Forum voor het Milieu (Wahana Lingkungan Hidup, WALHI), zou de lozing van vloeibaar en gevaarlijk afval van glasfabrieken ook schadelijk zijn voor het waterleven in rivieren en de zee.  

“De aanwezigheid van de glasfabriek vormt niet alleen een bedreiging voor Rempang, maar ook voor de omliggende kleine eilanden. Als dit bedrijf bijzonder actief is, voorspellen we dat er waarschijnlijk veel mijnbouwlocaties op naburige eilanden zullen worden ontwikkeld die de visgebieden van de lokale vissers en de veiligheid van die kleine eilanden bedreigen”, zei Boy Sembiring, hoofd van WALHI Riau, tegen Al Jazeera.

Dorman, een inwoner van Rempang, uitte in een interview met Kompas zijn zorgen dat de bouw van de fabriek het levensonderhoud van de lokale vissers zou ruïneren, omdat er geen vis meer te vangen zou zijn.

Bovendien zou dit megaproject ecocide of de vernietiging van hulpbronnen en ecosystemen kunnen versnellen vanwege grootschalige exploitatie van het milieu en de natuurlijke hulpbronnen.

Afbeelding van een visser. De meeste bewoners van het eiland Rempang zijn vissers. Bron: Pxhere. CC0 1.0.

Mensenrechten en ontruimingen

Eilandbewoners werden gedwongen te verhuizen naar tijdelijke accomodaties die door de overheid werden aangeboden, terwijl ze 350 huizen bouwen op een oppervlakte van 500 vierkante meter op het eiland Galang, Batam, in de Riau-eilanden-provincie. Velen die hun hele leven in Rempang hebben gewoond, zijn hier fel op tegen.  

“Ze willen ons laten verhuizen naar kleine huizen in de stad, maar ik wil daar niet heen”, zei oma Cuh, de oudste inwoner van Rempang, tegen de BBC.

In totaal worden er 16 dorpen getroffen door de ontruimingen, waarvan er veel zich daar al sinds 1834 bevinden.

“Als de uitzettingen doorgaan, lopen duizenden bewoners het risico om losgekoppeld te worden van hun voorouderlijke geschiedenis en hun belangrijkste bronnen van inkomsten uit de landbouw, tuinieren en vissen, die ze al generaties lang hebben doorgegeven, te verliezen”, aldus Ahlul Fadli, lid van het Nationale Solidariteitsteam van Rempang, tegen Kompas.

Het landconflict in Rempang gaat niet alleen over lokale transmigratie, maar ook over geschiedenis, identiteit en structurele rechtvaardigheid, aldus Rina Mardiana, adviseur van het Centrum voor Agrarische Studies aan de IPB Universiteit, in een interview met Kompas. Daarom mag de ontwikkeling niet ten koste gaan van de duurzaamheid van de natuurlijke hulpbronnen en de soevereiniteit van de gemeenschap over haar leefruimte, aldus Rina.

Amnesty International Indonesië benadrukte de intimidatie en riep in een verklaring op tot het stopzetten van de bouw van Rempang Eco City. De adjunct-directeur van Amnesty International Indonesië, Wirya Adiwena, zei: 

Hak-hak masyarakat adat harus dihormati dan dilindungi dari segala bentuk ancaman dan kekerasan, mereka juga harus dilibatkan secara bermakna dalam pembangunan yang dilakukan di tanah atau wilayah mereka.

The rights of Indigenous peoples must be respected and protected from all forms of threats and violence, and they must also be meaningfully involved in developments taking place on their lands or territories.

De rechten van inheemse volken moeten worden gerespecteerd en beschermd tegen alle vormen van bedreiging en geweld. Ook moeten zij op zinvolle wijze betrokken worden bij ontwikkelingen die op hun land of territoria plaatsvinden.

De lokale autoriteiten spraken echter hun optimisme uit dat ze steun van de eilandbewoners zullen krijgen zodra de bouw van de huizen is voltooid. De regering garandeerde ook dat “veiligheidszaken met beleid zullen worden afgehandeld” met betrekking tot de verhuizingen. De plaatselijke autoriteit van Batam, Ariastuty Sirait, vertelde aan de lokale nieuwssite Bisnis.com: 

 Apabila pembangunan rumah tahap kedua beserta fasilitas pendukung lainnya rampung, kami optimis ini akan mengubah pandangan masyarakat menjadi lebih positif terhadap rencana investasi di kampung mereka.

Once the second phase of housing construction and other supporting facilities are completed, we are optimistic that this will change the community's perspective on investment plans in their village, making them more positive.

We zijn optimistisch dat zodra de tweede fase van de woningbouw en andere ondersteunende voorzieningen zijn afgerond, de kijk van de gemeenschap op investeringsplannen in hun dorp zal veranderen en ze positiever zullen worden.

Maar de bewoners blijven bij hun standpunt. 

“Dit is mijn thuis en hier wil ik sterven”, zei Halimad, een van de bewoners, tegen Al Jazeera.