De in duigen gevallen dromen van jonge Afrikanen aan de Russisch-Oekraïense frontlinies
Dosseh Koulékpato, student uit Togo, werd gevangengenomen door Oekraïense soldaten. Screenshot van United 24’s YouTube channel. Redelijk gebruik.
De Russische invasie in Oekraïne in 2022 is al snel uitgegroeid tot een internationaal conflict, waarvan de gevolgen tot in Afrika worden gevoeld. Terwijl de meeste Afrikaanse leiders grotendeels een neutraal standpunt in het conflict hebben ingenomen, zijn sommige jongeren duidelijk met hun steun voor Oekraïne of Rusland.
In maart 2022 maakte een 27-jarige Nigeriaan, Ottah Abraham, er geen geheim van naar Oekraïne te willen om tegen de Russen te vechten. Een BBC-Afrique artikel uit die tijd kwam met een citaat van Ottah Abraham:
Nous savons que c'est la guerre, ce n'est pas un jeu d'enfant. Mais être un soldat en Ukraine serait mieux que d'être ici. Je serai probablement autorisé à rester si la guerre se termine, en plus je serai un héros et je combattrai un ennemi indéniable.
Ik weet dat oorlog bepaald geen kinderspelletje is. Maar ik ben liever soldaat in Oekraïne dan hier te moeten blijven. Mocht er een einde aan het conflict komen, dan mag ik waarschijnlijk daar blijven. Bovendien zal ik als held tegen een echte vijand vechten.
Afrikaanse media hebben veel aandacht besteed in welke situaties jonge Afrikanen voor de oorlog zijn geronseld. In een artikel in 2022 berichtte Radio France International (RFI) dat de Senegalese autoriteiten bezwaar hebben aangetekend tegen een Facebook-post (dat achteraf werd verwijderd) van de Oekraïense ambassade in Senegal, met een oproep om vrijwilligers te ronselen. Het Senegalese ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde destijds:
… que le recrutement de volontaires, mercenaires, et combattants étrangers sur le territoire sénégalais est illégal et passible de peines prévues par la loi.
… het ronselen van vrijwilligers, huurlingen en buitenlandse strijders op Senegalees grondgebied is illegaal en kan juridische gevolgen hebben.
Naarmate er meer geruchten over soortgelijke ronselpraktijken in andere Afrikaanse landen opdoken, waren Oekraïense en Russische diplomatieke missies er al snel bij met hun formele ontkenningen. Toch is Rusland doorgegaan met haar pogingen om Afrikanen voor het leger te ronselen, waarbij ze vooral jonge Afrikaanse staatsburgers die al in het land zijn, op het oog hadden.
De Russische administratieve valkuil
De beloftes voor beter onderwijs, leefomstandigheden en werk trok veel jonge Afrikanen over de streep om naar Europa te vertrekken. Het verklaart ook gedeeltelijk waarom sommigen ervoor kozen om in Rusland te gaan studeren, waar de overheid beweert financieel bij te willen dragen.
Maar de Russische overheid staat ook alom bekend om haar corrupte bestuur dat vaak buitenlandse onderdanen, zoals economische migranten of studenten uitbuit.
In 2025 publiceerden Bloomberg en de Kyiv Independent artikelen waarin werd gemeld dat Russische autoriteiten het proces van het verlengen van verlopen visa manipuleerden, met de belofte dat ze een verlenging probleemloos zouden kunnen regelen, mits de betreffende persoon ermee zou instemmen om aan het Oekraïense front te gaan vechten. Rusland ontkent deze beschuldiging, maar nieuwe bewijslast uit 2025 zou suggereren dat deze praktijk wel degelijk plaatsvindt.
De krant Le Monde en de BBC bevestigden dat de mannen Dosseh Koulékpato en Malick Diop hiervan een bewijs waren.
Deze video, afkomstig van het United24’s YouTube channel, dat door de Oekraïense overheid in 2022 was opgericht om hulpfondsen in te zamelen en informatie te verspreiden, toont Dosseh Koulékpato, een 27-jarige Togolese student die in februari 2025 door Oekraïense troepen gevangen werd genomen. In een Franstalig interview met Engelse ondertiteling, vertelt hij over zijn reis. Nadat zijn visumaanvraag voor andere landen was geweigerd, besloot hij om zich officieel als student in Rusland te vestigen. Al snel werd hij benaderd om een contract in het Russisch te ondertekenen – een taal die hij niet spreekt – waarna hij ontdekte dat hij had getekend om in het Russische leger te dienen. Hij werd naar het front gestuurd, waarna hij al snel door Oekraïense troepen gevangen werd genomen.
Malick Diop is een 25-jarige Senegalese student, die in april 2025 door het leger gevangen werd genomen. Een video op de Facebook-pagina van Guerre en Ukraine verspreidde het nieuws over zijn gevangenneming:
Volgens BBC Afrique, die contact opnam met de familie van Malick Diop en een andere Senegalese student die met hem meereisde, vertelde Diop dat hij in het leger ging omdat hij zijn reis naar Duitsland niet kon betalen:
On s'est connu avant d'aller en Russie parce qu'on avait postulé tous les deux pour une Bourse d'études offerte par la Russie au Sénégal. Nous avons eu la chance d'être sélectionné et nous avons fait la procédure ensemble jusqu'à notre voyage en Russie. C'est une fois en Russie que notre relation a évolué, nous sommes devenus très proches, comme des frères je peux dire.
Voordat we naar Rusland vertrokken, leerden we elkaar kennen, omdat we allebei een studiebeurs hadden aangevraagd die Rusland aan Senegalese studenten had aangeboden. We hadden geluk dat we werden geselecteerd, waarna we samen tot ons vertrek naar Rusland het proces doorliepen. Toen we eenmaal arriveerden, trokken we als twee broers samen op.
Diop’s familie hoopt dat de Senegalese autoriteiten ze zal helpen met het organiseren van hun terugkeer naar Senegal. Tot nu toe heeft Senegal nog niet officieel gereageerd.
Reacties van de Afrikaanse autoriteiten
In Togo bleef de gevangenneming van Dosseh Kouléptako's niet onopgemerkt. De lokale mensenrechtenorganisaties, zoals de Martin Luther King Beweging (MMLK), hebben de Togolese regering opgeroepen om deze zaak op zich te nemen. Volgens een verklaring op 17 maart door Plume d’Afrique, heeft de MMLK contact gehad met de Togolese autoriteiten:
(…) le MMLK a été informé de la triste nouvelle avec des preuves à l’appui. Aussitôt, le Chef de l’État Togolais et le Ministre des Affaires ont été saisis pour toutes fins utiles. Le MMLK demande aux autorités togolaises de s’engager avec les autorités ukrainiennes pour sauver la vie à notre compatriote.
(…) de MMLK werd op de hoogte gebracht van het droevige nieuws dat Kouléptako's gevangen was genomen, dat door bewijsmateriaal werd onderbouwd. Het Togolese staatshoofd en de minister van Buitenlandse Zaken werden direct uitgebreid geïnformeerd. De MMLK roept de Togolese autoriteiten op om samen met de Oekraïense regering de levens van onze medeburgers te redden.
De Togolese autoriteiten hebben gereageerd op de oproepen van maatschappelijke organisaties. Een artikel in het nieuwsmedium Nouvel Angle citeert het ministerie van Buitenlande Zaken:
Les autorités togolaises ont été saisies de cas de ressortissants togolais capturés et détenus par les forces ukrainiennes alors qu’ils participaient à des opérations militaires aux côtés des forces armées russes dans le cadre du conflit actuel.
Le ministère en charge des affaires étrangères travaille activement avec certains partenaires diplomatiques, à faire toute la lumière sur cette situation et apporter dans la mesure du possible, l’assistance nécessaires aux personnes concernées.
De Togolese autoriteiten zijn op de hoogte gebracht over de incidenten met hun onderdanen, die zijn opgepakt en gevangengenomen door het Oekraïense leger, terwijl ze in het kader van het huidige conflict aan Russische kant hebben deelgenomen aan militaire acties.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken werkt actief samen met enkele diplomatieke partners om licht te werpen op de situatie, en voor zover mogelijk de noodzakelijke steun van de betrokkenen te krijgen.
Russische studiebeurzen: een vals voorwendsel
Armoede, werkloosheid en corruptie is voor veel Afrikanen aanleiding om op zoek te gaan naar studiebeurzen in het buitenland, om daar hun kansen te vergroten. Maar volgens de Tongolese overheid is het aanbod van studiebeurzen niet altijd betrouwbaar.
In een verklaring bevestigt het ministerie van Buitenlandse Zaken dat veel jonge Togolezen vertrekken om in Rusland te gaan studeren:
(…) la majorité de ces compatriotes, en particulier de jeunes étudiants, auraient quitté le Togo dans le cadre de prétendues bourses d’études offertes par des structures se présentant comme basées en Russie.
Face à cette situation préoccupante, le ministère des affaires étrangères appelle les citoyens notamment les jeunes désireux de poursuivre leurs études à l’étranger à la plus grande vigilance.
(…) de meeste inwoners – vooral jonge studenten – zouden het land hebben verlaten onder het mom van door organisaties aangeboden zogenaamde studiebeurzen, die beweren in Rusland hun thuisbasis te hebben.
Gezien deze zorgwekkende situatie beveelt het ministerie van Buitenlandse Zaken aan dat ingezetenen, vooral jongeren die in het buitenland willen studeren, zeer alert moeten zijn.
Het ministerie moedigt de studenten aan om nog eens extra te kijken naar de geloofwaardigheid bij het aanbod van studiebeurzen, voordat ze actie ondernemen:
Il les exhorte à vérifier l’authenticité des offres dhet minie bourses avant tout engagement, et à se rapprocher de ses services compétents ou de tout autre ministère concerné, notamment le ministère de l’enseignement supérieur et de la recherche, pour obtenir des informations fiables et sécurisées avant tout départ à l’étranger, en particulier à destination de la Russie.
Voor studenten is het een aanmoediging om te controleren of het aanbod geloofwaardig is, voordat ze ook maar enigszins akkoord gaan. Verder moeten ze contact opnemen met de bevoegde autoriteiten of betreffende ministeries, vooral met het ministerie van Voortgezet Onderwijs en Onderzoek, waar ze betrouwbare informatie over de veiligheid van het aanbod kunnen krijgen voordat ze naar een land, vooral Rusland, vertrekken.
Toch maken deze aanbevelingen waarschijnlijk niet het verschil, want elk jaar proberen duizenden Togolezen hun land te verlaten, in de hoop op een tweede kans. Ze zijn bereid om elk gevaar te trotseren, zelfs als dat betekent dat ze in een door oorlog verscheurd land terechtkomen.
