Aung San Suu Kyi. Foto Claude TRUONG-NGOC op Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0).

Dit artikel door Kyaw Zwa Moe is oorspronkelijk gepubliceerd op 19 juni 2025 door The Irrawaddy, een onafhankelijk nieuwsmedium in Myanmar, dat sinds de militaire staatsgreep in 2021 naar Thailand is verbannen. Een geredigeerde versie is opnieuw gepubliceerd door Global Voices, als onderdeel van een wederzijdse inhoudelijke overeenkomst.

Stel dat we in de gevangenis zitten. Hoe zouden we ons als 80-jarige voelen wanneer we voor het plegen van misdaden die we nooit hebben begaan, naar de gevangenis moesten?

Decennialang zijn de machtige militaire generaals van Myanmar met hun soldaten, tanks en wapens, al bang voor een ongewapende vrouw: Daw Aung San Suu Kyi, bij haar aanhangers liefkozend bekend als “The Lady”.

Anders dan de generaals, draagt ze geen wapens. Ze is mager, broos en draagt slechts een bloem in het haar. Maar wat de generaals angst inboezemt, is niet het fysieke geweld, maar het mandaat dat het volk haar heeft gegeven: het mandaat om te regeren en de legitimiteit waarin  de stembus voorziet.

Het is duidelijk dat de overweldigende steun van het volk haar dit mandaat heeft gegeven.  Dat is niet de gebruikelijke steun die politici krijgen, maar iets dat een dieper gevoel oproept, zoals een verwantschap dat is gebaseerd op wederzijds vertrouwen, respect en verantwoordelijkheid. Velen zien haar niet alleen als een leider, maar als de moeder van de natie.

Sommige critici doen dit af als blinde trouw of  persoonsverheerlijking. Maar de meeste mensen baseren hun steun om haar levenslange opoffering, door afstand te doen van elk persoonlijk gewin en gezinsleven. Dit tijdens jarenlang huisarrest en allemaal in het landsbelang.

De generaals zijn bang voor zo'n mandaat, omdat ze dat niet met geweld kunnen bestrijden. Ze hebben wel wapens, maar zij rekent op het vertrouwen van het volk, wat de generaals nooit zullen krijgen.

Dat vertrouwen vertaalde zich telkens in een verpletterende overwinning voor haar partij. Tussen 1990 en 2020 won de National League for Democracy (NLD) onafgebroken met een overweldigende meerderheid. Dit onwankelbare mandaat van het volk betekende een bedreiging voor het militaire regime tot diep in hun vezels.

Waarom zijn ze bang voor haar? Omdat ze misschien de greep op de macht verliezen en voor de rechter moeten verschijnen voor het gedurende decennia plegen van misbruik en hun onrechtmatig vergaarde rijkdom? Hun hebzucht en honger naar controle wakkeren hun meedogenloze angst aan.

Hoe ging het verder? Sinds 1988 is ze vier keer gearresteerd, waarvan ze tot nu toe 19 jaar in detentie heeft doorgebracht. Na de staatsgreep in 2021 werd ze opnieuw veroordeeld, ditmaal moest ze voor 27 jaar opnieuw in de gevangenis. Ze is nu 80, en niet alleen een van s’ werelds politieke leiders die meermaals gevangen zat, maar ook de oudste vrouwelijke politieke gevangene wereldwijd.

De laatste detentie is het meest belastend. Ze zit in isolatie en wordt op een geheime locatie vastgehouden, waarbij ze zelfs geen contact met de familie mag hebben. Behalve als gevangene, wordt ze ook als gijzelaar behandeld. Onder de meedogenloze juntaleider Min Aung Hlaing is niets uitgesloten.

Waarom de generaals zich steeds bedreigder voelen

Aung San Suu Kyi’s niet aflatende inzet voor geweldloosheid en democratie gaat terug tot 1988. Tijdens haar eerste toespraak op de Yangon Shwedagon Pagoda, noemde ze de politieke opstand dat jaar “de tweede onafhankelijkheidsstrijd”. Ze was toen pas 43.

Vanaf toen werd ze niet alleen regelmatig gearresteerd, maar ook persoonlijk aangevallen, waaronder zelfs pogingen tot moord door de generaals. Toch weigerde ze om geweld te gebruiken. Haar politieke levensbeschouwing is gebaseerd op een liberale democratie, zoals het opkomen voor vrijheid en gelijkheid in een rechtsstaat, verantwoordelijk bestuur en eerlijke politiek.

Ze benadrukte dat “politieke integriteit” altijd samengaat met “alledaagse eerlijkheid in de politiek”. Ze week niet af van haar  beleid ten opzichte van geweldloos verzet en dialoog, ontleend aan de denkbeelden van Mahatma Gandhi en Martin Luther King Jr.

Uiteindelijk was haar bedoeling duidelijk: verwerp de dictatuur en bouw aan een echte democratische federale unie in Myanmar.

Vanaf het begin was al duidelijk dat de miltaren bang voor haar waren. In 1989, nog geen jaar nadat ze in de politiek ging, werd ze al onder huisarrest geplaatst. Maar zelfs in gevangenschap behaalde haar partij in 1990 een klinkende overwinning. Het betekende een totale afkeuring van het militaire bewind, waardoor de generaals op het wereldtoneel in verlegenheid werden gebracht.

Door de jaren heen veroorzaakte elke vrijlating van haar voor een politiek  momentum, maar het militaire regime verscherpte voortdurend de controle, mocht ze zich niet verplaatsen, werd aangevallen en regelmatig vastgezet.

Ondanks deze aanvallen, hield ze vast aan een dialoog met haar “vijanden”, om uit de politieke crisis in Myanmar te komen. Maar toch maakten de generaals, als vertragingstactiek, herhaaldelijk misbruik van deze gesprekken om de  internationale opinie te beïnvloeden, maar weigerden ze verder elk redelijk compromis.

VN-gezant Razali Ismail onthulde ooit haar ervaringen over een zogenaamde “dialoog” met de junta als alleen maar “monologen” door Than Shwe, het opperste gezag van het vorige regime.

Zelfs tijdens haar ontmoetingen met de generaal die later president werd, Thein Sein, maar ook met Min Aung Hlaing, kwam het nooit tot een echte politieke monoloog of verzoening.

Verraden door het leger van haar vader

Hoewel Suu Kyi vaak haar aanhankelijkheid voor het leger uitsprak, dat door haar vader generaal Aung Sanm was opgericht, functioneert het niet meer in de geest van toen. Sinds de staatsgreep in 1962 van wijlen generaal NeWin, hebben de opeenvolgende generaals het leger omgevormd tot een instrument voor persoonlijke macht, hebzucht en wrede repressie.

Ondanks de leus die de demonstranten van 1988 scandeerden tot en met de lenterevolutie van 2021: “Het leger dat door generaal Aung San was opgezet, vermoordde geen mensen”, gingen de generaals gewoon door met het bloedvergieten. Het leger van vandaag is ontaard in een regelrecht fascistisch regime.

Zelfs nu, terwijl Suu Kyi in de gevangenis zit, weet ze zeker dat het leger doorgaat met het vermoorden van de mensen die het eens beweerde te beschermen.

Internationaal verdient haar geweldloze leiderschap enorm respect, ook door haar Nobelrijs voor de Vrede.  Maar tijdens de Rohingya-crisis keerde de internationale gemeenschap zich tegen haar, omdat ze ervan werd beschuldigd de etnische zuiveringsoperaties door het leger te verdedigen. Haar onderscheidingen werden ingetrokken en haar wereldwijde reputatie kreeg een enorme dreun.

Maar in Myanmar bleef haar aanhang stabiel. Velen zagen haar als iemand die de broze nationale verzoening belangrijker vond dan de internationale druk. In 2020  veroverde haar partij opnieuw een nog groter electoraal mandaat.

Illustratie met Aung San Suu Kyi en de Myanmarese heersers. Bron: The Irrawaddy, contentpartner van Global Voices.

Van verzoening tot revolutie

Door de militaire staatsgreep van 2021 werd de decennialange hoop op verzoening de bodem ingeslagen. Het was duidelijk dat het verraad door het leger elk dialoog  onmogelijk maakte. De dagelijkse moordpartijen, bombardementen en massa-arrestaties gaan onverminderd door. Elke terugkeer naar een compromis dat door Suu Kyi in gang was gezet, zou nu voor het volk moeilijk zijn te accepteren.

De boodschap van het volk is duidelijk: “Ga niet in gesprek met moordenaars.” Een nieuwe revolutionaire generatie, waaronder veel jonge Gen Z-strijders, heeft nu de wapens opgenomen onder het motto: “Vernietig het fascistische militaire regime.”

Hoewel haar het zwijgen is opgelegd en ze niet meer in de openbaarheid treedt, blijft Suu Kyi toch voor velen een symbool van hoop en kracht. Op haar verjaardag bidden aanhangers in heel Myanmar, van vreedzame demonstranten in de steden tot jonge strijders in de jungle, voor haar vrijlating en gaan ze door met de door haar ingezette strijd.

Tot op de dag van vandaag zijn de Myanmarese militaire leiders het meest bang voor haar. Geen enkele andere politicus is zo vaak gearresteerd, gewelddadig aangevallen en wreed vervolgd als zij. Ze is hun ultieme vijand.

Eigenlijk wilden de generaals haar definitief elimineren. Maar nu leeft bij velen de vrees dat ze langzaam door de onmenselijke omstandigheden in gevangenschap sterft. Maar toch heeft ze tot nu toe de laatste 37 jaar alles overleefd wat haar is aangedaan, zoals gevangenschap, isolatie en pogingen tot moord.

Daarom noemen veel aanhangers haar ““The Iron Rose.”

Ze lijkt misschien broos, maar ze heeft een sterke geest. Ze wordt misschien ouder, maar ze is nog steeds vastberaden en scherp. Misschien is ze eenzaam en alleen, maar ze blijft alert. Hoewel ze in gevangenschap leeft, blijft ze toch kalm en beheerst.

Ik was zelf acht jaar politiek gevangene, dus ik weet wat het is om opgesloten te worden. Ik wens dat niemand onterecht wordt opgesloten, nog geen seconde. Ik bid dat Daw Aung San Suu Kyi en alle politieke gevangenen die nu moeten lijden, zo snel mogelijk worden vrijgelaten.